Dwór obronny (Fortified manor house) Traditional Cache

Dwór obronny pobudowany przez Sławbora z Bożejewic Orzelskiego usytuowany był na sztucznej wyspie z fosą łączącą się z rzeką Orlą, wypływającą nieopodal z Jeziora Witosławskiego. Fosa znajdowała się od strony południowego- wschodu oraz od strony północnej.  Od strony rzeki i jeziora były groble prowadzące do dworku. Dwór zbudowano około połowy XV wieku z cegły o układzie gotyckim, zniszczony w czasie potopu szwedzkiego, a do czasów dzisiejszych zachowały się tylko mury w strefie fundamentowej. Z obserwacji wnioskować można, że budowla miała kształt prostokąta, mimo nie zachowania się pełnego obwodu. Wydłużona była na osi wsch.–zach., podzielona wewnątrz na co najmniej dwa pomieszczenia oraz widoczną od strony północnej basztą z wewnątrz kolistym pomieszczeniem. Ceglany mur o grubości około 65 – 70 cm. oraz o długości około 13 metrów i szerokości około 10 metrów, spoczywał na kamiennym fundamencie z polnych okrąglaków. Wielkie głazy szczególnie widoczne były od strony wschodniej, gdzie miejscami, po odkopaniu przez archeologów, brakowało fragmentów muru. Teren ten dzisiaj jest silnie porośnięty, lecz opisane wyżej elementy nadal są widoczne. Główne badania na dworku obronnym w Orlu prowadzone były w latach 1982–1986 pod kierownictwem Marka Jasińskiego oraz Olgi Romanowskiej. W trakcie tych prac na ruinach w Orlu odkryto ceramikę średniowieczną i nowożytną, fragmenty szkła, kafli piecowych, elementy żelazne, fragment kościanego spławika rybackiego do sieci, żelazną ostrogę, metalowe szczypce, elementy dachówek, a także wyżej wspomniane ślady starej budowli średniowiecznej, pozostałości ceglano-kamienne murów dworu, pozostałości klatki schodowej oraz pieca ceglanego. W pobliżu ruin, nad brzegiem Jeziora Witosławskiego, zlokalizowano kamienno-drewniane wzmocnienia brzegu, co świadczyć może o tym, że była tu dawniej przystań rybacka

Rys sytuacyjny ruin dworu obronnego w Orlu  /S.Łaniecki/

---

Na płd.–wsch. od dawnego dworu w Witosławiu, przy plaży, w obrębie lekko wysuniętego ku jezioru cypla usypanego w formie kopca, jeszcze do niedawna znajdowały się fundamenty murów wykonanych z głazów granitowych i cegły palcówki. Przypuszcza się, że były to pozostałości dworu obronnego z XV wieku wzniesione na jeszcze wcześniejszym grodzisku, czego jednak nie potwierdzono, ponieważ zaprzestano dalszych badań.

Legenda głosi, że nad jeziorem witosławskim, długim na ponad milę, można było znaleźć w miejscowościach Orle i Witosław ruiny starych zamków, które połączone były ze sobą podziemnym przejściem. Obydwie twierdze należały do pewnego rycerza o imieniu Witosław, który zamieszkiwał w większym zamku w Orlu. Pewnego razu rycerz został oblężony w Orlu przez wrogów. Gdy już dłużej nie mógł stawiać oporu  przeciwnikowi, przeszedł potajemnie ze swymi ludźmi tylko jemu znanym przejściem do drugiego zamku. Jednak wrogowie szybko spostrzegli, że opuścił zamek i podążyli za nim. Daremnie jednak oblegali twierdzę w nieodległym Witosławiu. Już zniechęceni chcieli odejść, gdy przyszedł do nich zbieg z zamku, który poprzysiągł swemu rycerzowi zemstę, ponieważ ten ukarał go w hańbiący sposób. Zdrajca przeprowadził wrogów podziemnym przejściem z Orla do Witosławia. Tak zaatakowany z tyłu rycerz stracił swą pewność. Na swym rogu wezwał wiernych mu do walki i w tym momencie ugodzony śmiertelną strzałą, spadł z murów do jeziora i utonął. Podobno podczas burzowych nocy, można usłyszeć z jeziora dźwięk jego rogu.

Warto zobaczyć: W odległości ok. 40m w kierunku zachodnim od koordynatów cache’a znajduje się monumentalny dąb – świadek losów orzelskiego dworu.