[PL]
Winiary - zespół osiedli w północnej części Gniezna liczący ok. 15 000 mieszkańców. Zabudowa głównie 5 i 12 kondygnacyjna (21 wieżowców). Na pięciu osiedlach znajdują się trzy przedszkola, Szkoła Podstawowa nr 12, Gimnazjum nr 4, Gimnazjum Rodzice-Dzieciom oraz do 2012 roku Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych nr 4; sklepy, urząd pocztowy, banki, Gnieźnieńska Spółdzielnia Mieszkaniowa, Urząd Skarbowy (ul. Spichrzowa 4), Kościół bł. Radzyma Gaudentego, pierwszego arcybiskupa gnieźnieńskiego, przyrodniego brata św. Wojciecha, Galeria Gniezno (ponad 50 sklepów, hipermarkety, multipleks "Kino Helios", dawniej Kinoland). Od zachodu dzielnica graniczy z dzielnicą Kustodia, od południa z dzielnicami: Stare Miasto, Osiedle Tysiąclecia i Osiedle Ustronie, od wschodu z dzielnicą Różą i wsią Wełnica i od północy ze wsiami: Pyszczyn, Goślinowo i Winiary.
Historia
Winiary to dzielnica Gniezna i wieś na jej północnym obrzeżu. Pierwsi koczownicy mogli pojawić się na Winiarach w epoce kamienia, ok. 14 000 lat temu, po ustąpieniu lodowca. Byli to myśliwi wędrujący z dzisiejszych Niemiec za stadami reniferów. Trwały i znaczny wzrost zaludnienia nastąpił na przełomie IX i X wieku.
Od X do XIII wieku położone na północ od gnieźnieńskiej katedry i zespołu grodowego, były wsią służebną. Mieszkańcy zajmowali się uprawą i produkcją wina na cele kościelne. Nazwa wsi pochodzi od zajęć ludności. W XI wieku na północnym brzegu jeziora Winiary znajdowało się cmentarzysko, na skraju dzisiejszego os. Orła Białego.
W 1284 wieku stały się własnością gnieźnieńskiego klasztoru klarysek. Podczas jarmarku św. Wojciecha 27 kwietnia 1613 roku spłonęło całe Gniezno, a ludność miasta uciekała na wieś Winiary, z której obserwowano zagładę miasta.
W 1793 roku Winiary wraz z całą Wielkopolską znalazły się pod panowaniem pruskim. We wrześniu 1794 roku na Winiarach znajdował się obóz powstańców kościuszkowskich walczących przeciwko wojskom pruskim. Stąd generałowie Jan Henryk Dąbrowski i Antoni Madaliński powędrowali w kierunku Bydgoszczy. W 1796 roku Fryderyk Wilhelm II zdecydował, że Winiary trafią w ręce niemieckie.
Pierwszy zachowany plan Winiar z 1837 roku poprawiony w 1844 pokazuje, że Winiary składały się z dwóch części: folwarku (Winiary Vorwerke) oraz wsi z gospodarstwami chłopskimi (Winiary Dorf): Zutherów, Dzielów, Wiśniewskich oraz trzech gospodarzy o tym samym nazwisku: Sobczak. Nad jeziorem Długim tzn. Winiary znajdował się browar, a na wzniesieniu powyżej jeziora Świętokrzyskiego - wiatrak.
W 1898 roku powierzchnia całkowita Winiar wynosiła 425,7 ha. Większość ziem należała do Niemców. W 1894 zmianę w krajobrazie Winiar spowodowało wybudowanie linii kolejowej z Gniezna do Nakła oraz stacji kolejowej Gniezno Winiary. W 1914 powstało odgałęzienie linii kolejowej do Skoków. Dzieci uczęszczały do Szkoły Podstawowej nr 6.
W 1907 roku zniemczono nazwę wsi na Weinberg. Po odzyskaniu niepodległości w 1919 roku, część ludności niemieckiej opuściła wieś. Pojawili się nowi mieszkańcy, którzy przybyli z USA: Jan Osika, Andrzej Wójcik. Trzy największe majątki na Winiarach należały do Georga Furnrohra, Franza Hahna i Jana Osiki. Rozpoczęto elektryfikację wsi.
27 lutego 1934 uchwałą Rady Miejskiej, Winiary, zostały stopniowo włączane do Gniezna. Przyłączono je z myślą o budownictwie mieszkaniowym dla ok. 25 tys mieszkańców.
Okupacja niemiecka w 1939 zaczęła się od przywrócenia nazwy Weinberg, którą po 1 października 1941 zmieniona na Winnendorf. Po zakończeniu II Wojny Światowej wysiedlono z Winiar Niemców.
Administracyjnie Winiary należały od 1955 do gromady Goślinowo, a od 1961 Skiereszewo. Jeszcze przed wojną rozpoczęło się stopniowe włączanie Winiar do Gniezna. W 1934 przejęto niewielki obszar położony nad Jeziorem Świętokrzyskim. W 1954 przyłączono do Gniezna ziemie leżące pomiędzy drogą do Pyszczyna, a drogą do Bydgoszczy, od jeziora Świętokrzyskiego do obecnego przedszkola na osiedlu Władysława Łokietka oraz ziemie leżące na północ od jeziora Winiary do ulicy Orcholskiej. W 1963 roku większość dotychczasowej wsi włączono do Gniezna. Był to obszar rozciągający się od torów kolejowych na wschodzie, a na zachodzie do Strugi Gnieźnieńskiej. Zbudowano na nim osiedla mieszkaniowe Władysława Łokietka, Kazimierza Wielkiego i część osiedla Piastowskiego. Obszar na którym powstały osiedla Orła Białego i Jagiellońskie należał wcześniej do rodziny Andrzeja Wójcika. Winiary przyłączono do Gniezna z myślą o potrzebach budownictwa mieszkaniowego. Zdecydowano, że powstanie tu duże osiedle mieszkaniowe przewidziane dla 25 tysięcy mieszkańców. Pierwszym oddanym do użytku blokiem był blok nr 1 na osiedlu Piastowskim, który oddano we wrześniu 1975 roku. W następnych latach powstawały kolejno następujące osiedla: Orła Białego, Jagiellońskie, Władysława Łokietka, Kazimierza Wielkiego. Na powstających osiedlach utworzono dwie szkoły podstawowe nr 10 w 1981 roku (Obecnie Gimnazjum nr 4) i nr 12 w 1985 roku, Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych nr 4 w 1970 roku oraz trzy przedszkola.
Centralnym punktem współczesnych Winiar, widocznym z najodleglejszych punktów miasta, jest kościół rzymskokatolicki pw. bł. Radzyma Gaudentego z wielkim krzyżem i latarenką świecącą w nocy na koronie nawiązującej do Królewskiego Miasta Gniezna. W tym to właśnie Kościele w roku 2000 odbywała się część Głównych Uroczystości Odpustowych św. Wojciecha, a 8 października 2006 odbywały się ogólnopolskie uroczystości millenium śmierci św. Radzyma Gaudentego.
[EN]
Winiary - a group of settlements (estates) in the northern part of Gniezno, with approximately 15 000 inhabitants. Buildings mainly 5 and 12 levels high (21 sky towers). On the location of the five neighborhood block areasthere are three kindergartens, primary school No. 12, School No. 4, School Children and Parents-to 2012 High School Complex No. 4; shops, post office, banks, Gniezno Housing Association, Inland Revenue (Street Spichrzowa 4) , the Church of the Blessed. Radzym Gaudentius, the first archbishop of Gniezno, half-brother of St. Wojciech, Gallery of Gniezno (more than 50 stores, hypermarkets, multiplex "Helios cinema", formerly Kinoland). From the west district borders Custody district, south of the neighborhoods: Old Town, Development and the Millennium Development court used the east of the district and village Wełnica Rose and north of the villages: Pyszczyn, Goślinowo and Winiary.
History
Winiary Gniezno is a district and village on the northern edge. The first nomads could occur in Winiary in the Stone Age, about 14 000 years ago, after the reversing of the glacier. They were wandering hunters of today's Germany herds of reindeer. Durable and significant population growth occurred in the late ninth and tenth centuries.
From the tenth to the thirteenth century, situated north of Gniezno Cathedral and the team of castle, was a village servant. People engaged in the cultivation and wine production for church. Name of the village comes from the activity of the population. In the eleventh century on the northern shore of Lake Winiary there was located cemetery on the edge of today's Osiedle Orła Białego ( White Eagle Estates).
In 1284 it became the property of Gniezno Monastery of St. Clare. During the fair St. Wojciech April 27, 1613 all Gniezno was burned, and the city's population fled to the countryside Winiary, from this location they observed the destruction of the city.
In 1793 Winiary with the whole Wielkopolska came under Prussian rule. In September of 1794 years in Winiary was a camp Kosciuszko insurgents fighting against the forces of Prussia. Hence, the generals Jan Henryk Dabrowski and Anthony Madaliński wandered towards Bydgoszcz. In 1796 Friedrich Wilhelm II decided that Winiary in the hands of the Germans.
The first preserved Winiary plan from 1837, revised in 1844 shows that Winiary consisted of two parts: the farm (Winiary Vorwerk) and the village of peasant farms (Winiary Dorf): Zuther, Dziel, Wisniewski and the three hosts of the same name: Sobczak. Near Long Lake ie Winiary there was a brewery, and elevated above the lake Świętokrzyskie (Holy Cross) - windmill.
In 1898, the total area of Winiary was 425.7 hectares. Most of the land belonged to the Germans. In 1894, a change in the landscape of Winiary led to the building of the railway line from Gniezno to Nakło and the train station Winiary Gniezno. In 1914 he established a branch railway line to Skoki. Children attend Primary School No. 6
In 1907, the name of the village was changed to German name Weinberg. After independence returned in 1919, part of the German population left the village. Some new residents who come from the USA: Jan Aspen, Andrzej Wojcik. The three largest estates in Winiary belonged to George Furnrohra, Franz Hahn and John Aspen. Started the electrification of the village.
February 27, 1934 by resolution of the City Council, Winiary, have been gradually integrated into Gniezno. Attached with a focus on housing for about 25 thousand inhabitants.
The German occupation in 1939 began with the restoration of the name of Weinberg that after October 1, 1941 as amended on Winnendorf. After the Second World War, the Germans were expelled from Winiary.
Winiary administratively from 1955 belonged to the commune of Goślinowo, and from 1961 to Skiereszewo. Even before the WW2 began the gradual integration of Winiary to Gniezno started. In 1934 he took over a small area located on Lake Świetokrzyskie. In 1954 he was attached to Gniezno lands lying between the road to Pyszczyn, and the way to Bydgoszcz, from the Świętokrzyskie Lake to the current kindergarten on the outskirts of Osiedle Władysława Łokietka (Ladislaus the Short Estates) and the lands lying north of the lake Winiary the street Orcholska. In 1963, most of the existing villages included in Gniezno. It was an area stretching from the east of the railway tracks, and in the west to the Planes of Gniezno. It was built in the Osiedle Władysława Łokietka , Osiedle Kazimierza Wielkiego (King Casimir the Great Estate) and part of the Osiedle Piastowskie (Piast Estate). The area in which they arise Osiedle Orła Białego (the White Eagle Estate) and the Osiedle Jadiellońskie (Jagiellonian Estate) belonged to the family of Andrzej Wojcik. Winiary attached to Gniezno to meet the needs of housing. It was decided that the creation of a large housing estate here provided for 25,000 people. First block which was built was Block No. 1 on the outskirts of the Osiedle Piastowskie, who was given in September 1975. In the years following settlements were formed successively: Osiedle Orła Białego (White Eagle), Osiedle Jagiellońskie (Jagiellonian), Osiedle Władysława Łokietka (King Ladislaus the Short), Osiedle Kazimierza Wielkiego (King Casimir the Great). The resulting settlements established two elementary schools No. 10 in 1981 (now School No. 4) and 12 in 1985, High School Complex No. 4 in 1970, and three kindergartens.
The main point of today's Winiary, visible from the furthest points of the city, is a Roman Catholic church. Bl. Radzyma Gaudentius with a large cross and a glowing lantern at night on the crown referring to the Royal City of Gniezno. It was in this church in 2000, were made part of the main celebrations of St. Adalbert indulgence., and October 8, 2006 held nationwide celebrations of millennium death of St. Radzym Gaudentius.