A cache by catnh Message this owner

Hidden : 1/7/2015

Difficulty:

Terrain:

Size: Size: other (other)

Join now to view geocache location details. It's free!

Watch

How Geocaching Works

Please note Use of geocaching.com services is subject to the terms and conditions in our disclaimer.

Geocache Description:

Skrytka typu EarthCache nie posiada fizycznego pojemnika. Aby zaliczyć znalezienie EC powinnaś/powinieneś/powinniście udać się do doliny Rabiańskiego Potoku, wspiąć do gołoborza, odpowiedzieć na pytania zamieszczone w opisie tej skrytki i przesłać je do mnie za pomocą formularza kontaktowego.
Logować można bezpośrednio po wysłaniu odpowiedzi do mnie, a jeśli coś w nich będzie nie tak, zgłoszę się do Ciebie/do Was i pomogę w zadaniu. Powodzenia:)

Proszę nie wchodzić za barierkę, nie niszczcie tego pięknego miejsca. Współrzędne powinny doprowadzić Was w pobliże lub do gołoborza i tam stojąc przed barierką dokonajcie obserwacji.

W 1969 roku utworzono rezerwat przyrody nieożywionej Gołoborze. Rezerwat obejmuje teren 13,90 hektara.
Do rezerwatu prowadzi metalowa kładka nad potokiem Rabiańskim (Rabskim) zlokalizowana obok odwiertu wody mineralnej Rabe-1. Po wejściu do rezerwatu trzeba się wysilić i wspiąć lekko w górę, gdzie spomiędzy porastających rumowisko drzew wyłania się odsłonięty fragment gołoborza. Ciekawostką jest, że niektóre gatunki roślin, które można tu znaleźć, nie występują normalnie na takich wysokościach, ponadto rosną tu rośliny niespotykane na tych terenach.

Gołoborze znajduje się w obrębie jednostki tektonicznej zwanej łuską Bystrego, w której odsłaniają się najstarsze utwory strefy przeddukielskiej: warstwy cieszyńskie, grodziskie, lgockie, godulskie, istebniańskie i hieroglifowe wieku od 100 do 30 milionów lat (kreda-eocen). Powstanie gołoborza sięga okresu zlodowaceń, kiedy skały pękały pod wpływem mrozu i wilgoci. Podobne w charakterze skalne rumowiska występują w Bieszczadach zazwyczaj powyżej 1100 m n.p.m. i jeśli spotyka się je na niższych częściach grzbietów, to tylko jako niewielkie płaty porośnięte przez las.

Epoka lodowcowa
Wyobraźcie sobie, że teren, na którym znajdujecie sie obecnie wyglądał kiedyś jak z bajki Epoka lodowcowa, co prawda podejrzewam, że nie biegała tu wiewiórka goniąca za żołędziem, ale możecie sobie wyobrazić, że gdyby biegała to zbyt ciepło by jej nie było...
Około 1,87 mln lat temu nastąpiły gwałtowne zmiany klimatyczne o zasięgu globalnym. Spadło bardzo dużo śniegu, znacznie obniżyła się temperatura (już wtedy polskie służby drogowe nie dawały rady odśnieżać Ziemi na czas), wszystko zamarzało, a sytuacja ta doprowadziła do powstania olbrzymich lądolodów. Był to początek epoki lodowcowej zwanej plejstocenem. Lądolód na przemian zwiększał i zmniejszał swój zasięg. Podczas okresów cieplejszych topniał, dlatego większość powierzchni Polski pokrywają plejstoceńskie osady lodowcowe i wodnolodowcowe.
Okresy ochłodzenia klimatu i nasuwania się lądolodu nazywamy glacjałami, a okresy ocieplenia i recesji lądolodu interglacjałami.

W czasie wszystkich zlodowaceń zasięg lądolodu wielokrotnie się zmieniał. Na podstawie analizy osadów i form lodowcowych charakterystycznych dla rozwoju, postoju i zaniku lądolodu możliwe było ustalenie obszarów objętych każdym glacjałem.

1. Zlodowacenie podlaskie (Günz) – objęło swym zasięgiem Polskę północno-wschodnią i fragment Pobrzeża Szczecińskiego.

2. Zlodowacenie południowopolskie (Mindel) – jego maksymalny zasięg (zlodowacenie Sanu II) to jednocześnie największe rozprzestrzenienie się lądolodu na obszarze naszego kraju. Pokrywa lodowa dotarła wówczas aż do północnych stoków Karpat i Sudetów (400 m n.p.m.), wciskając się w obszary kotlin i dolin śródgórskich. Góra Ślęża i najwyższe szczyty Gór Świętokrzyskich wyłaniały się spod lodu jako nunataki.

3. Zlodowacenie środkowopolskie (Riss) – lodowiec dotarł aż do Sudetów oraz północnej krawędzi Wyżyny Małopolskiej i Lubelskiej, “wcisnął się” w przełom Wisły, Kotlinę Raciborską oraz przykrył znaczną część Wyżyny Śląskiej i Niecki Nidziańskiej.

4. Zlodowacenie północnopolskie (Würm) – granicę maksymalnego rozprzestrzenienia się lądolodu w czasie tego glacjału wyznacza linia biegnąca od okolic Gubina przez Zieloną Górę, Leszno, na północ od Konina w kierunku Płocka, a następnie na wschód od Wisły przez Nidzicę, Szczytno, Grajewo i Augustów w stronę Grodna.

Ciekawostka:

W języku używanym przez Inuitów, zwanych w Polsce Eskimosami, słowo nunatak oznacza czarną skałę. Nunatak to skaliste wzniesienie (zazwyczaj turnia) otoczone dookoła pokrywą lodową.

Źródło grafiki: http://www.wiking.edu.pl/article.php?id=285

Obecność lądolodu zaznaczyła się także na jego dalekim przedpolu, tworząc tzw. strefę peryglacjalną. Panował tam zimny, subarktyczny klimat, który powodował intensywne wietrzenie mrozowe skał i wzmożone procesy denudacyjne (czyli degradujące) zachodzące w warunkach zamarzniętego podłoża – wieloletniej zmarzliny. Całokształt procesów geologicznych zachodzących w strefie peryglacjalnej spowodował zniszczenie i złagodzenie wcześniejszych form glacjalnych i fluwioglacjalnych. W Polsce formy peryglacjalne charakterystyczne są dla obszaru staroglacjalnego położonego na południe od ostatniego zlodowacenia (północnopolskiego).

Rezerwat Gołoborze
Na genezę i rozwój gołoborza złożyło się kilka przyczyn, a mianowicie: sposób wykształcenia piaskowców istebniańskich górnych, ich wtórna sylifikacja (proces wzbogacania skał w krzemionkę, polegający na wypełnianiu pustych przestrzeni skalnych związkami krzemionkowymi), silne zaburzenia tektoniczne związane z obszarem łuski Bystrego, a także zmiany klimatyczne w czasie ostatniego zlodowacenia i związany z nimi rozwój pokryw soliflukcyjnych (soliflukcja to zjawisko polegające na powolnym spełzywaniu wierzchniej warstwy gruntu). Istotne znaczenie dla procesu rozpadu miał rozwinięty układ spękań w bloku piaskowców istebniańskich górnych, powstały w trakcie tektonicznych deformacji i zaburzeń związanych z formowaniem się łuski Bystrego. Izolowane wzgórze, na skutek procesów wietrzenia w ostrej odmianie klimatu peryglacjalnego, pokryła względnie stabilna pokrywa blokowa o miąższości (czyli grubości warstwy skalnej) równej zasięgowi procesów wietrzenia. Równocześnie utworzyła się pokrywa soliflukcyjna, której spełzywanie zapoczątkowało rozwój gołoborza. Na ruch pokrywy wskazuje dachówkowe ułożenie bloków. Brak większych form skałkowych oraz wtórne odsłonięcie wychodni spod spełzającego rumowiska wskazuje, że gołoborze powstało poprzez bezpośrednią degradację stoków skalnych, analogicznie do gołoborzy świętokrzyskich. Wiek rumowisk określa się na schyłek ostatniego zlodowacenia bałtyckiego.
Występujące tu piaskowce istebniańskie są bardzo zwięzłe, grubo- i bardzo gruboławicowe, zwykle nierównoziarniste, niekiedy zlepieńcowate. Ich głównym składnikiem jest kwarc, a krzemionka odgrywa ważną rolę także w spoiwie, dzięki procesom wtórnej sylifikacji. Z tą ostatnią związane są żyły i naskorupienia kwarcu z pojedynczymi, pięknie wykształconymi kryształami (tzw. diamenty marmaroskie) oraz naskorupienia minerałów arsenowych m.in. realgaru.
„Kwarcytowy” charakter piaskowców decyduje o ich dużej zwięzłości, odporności i wytrzymałości, co klasyfikuje je jako jeden z najlepszych surowców w Karpatach fliszowych do produkcji kruszyw drogowych.

Zadania:

1. Pytanie egzystencjalne: Skąd tutaj tyle kamieni, w jaki sposób doszło do tego, że w tym miejscu nie występuje np. ściana skalna?

2. Rezerwat nazwano Gołoborze - słowo to ma pewne znaczenie. Wyjaśnij źródłosłów i opisz stopień sukcesji roślin.

3. Na podstawie zadania 2. i obserwacji drogi na gołoborze i gołoborza odpowiedz na pytanie: Czy miejsce to może w pełni zarosnąć? Jeśli tak, to czy jest to efekt pożądany czy jest to zagrożeniem dla tego gołoborza? Uzasadnij swoją odpowiedź negatywną bądź twierdzącą.

4. Na jakiej wysokości się znajdujesz?

5. Wiedząc, że w Karpatach fliszowych gołoborza spotykane są najczęściej powyżej wysokości 1000 m n.p.m. i ustaleń z zadania 4. zastanów się i odpowiedz na pytanie - dlaczego to gołoborze jest wyjątkowe.

6. Podczas którego zlodowacenia powstało to gołoborze: podlaskiego, południowo-polskiego, środkowopolskiego, północnopolskiego - co o tym świadczy?

7. Przy barierce, która zabrania Ci/Wam wstępu na gołoborze, lecz zezwala Ci/Wam je podziwiać, znajduje się taki oto kamień ze zdjęcia poniżej (jeśli nie wyświetla Ci/Wam się zdjęcie to zlokalizowanie kamienia nie powinno sprawić problemu, jest to jedyny duży kamień przed barierką). Oszacuj jego długość.

http://egeocaching.pl/zwiedzaj/pomysly-na-miejsca/465-widzieliscie-rezerwat-goloborze-w-dolinie-rabianskiego-potoku
E. Welc, Gołoborze w: Katalog obiektów geoturystycznych w obrębie pomników i rezerwatów przyrody nieożywionej, Słomka T., red, Wydawnictwo AGH, Kraków 2012, s.419-422
E. Marszałek, Rezerwat Gołoborze w: Skarby podkarpackich lasów. Przewodnik po rezerwatach przyrody, Wydawnictwo Ruthenus, Krosno 2011, s. 153-158
J. Żaba, Ilustrowana encyklopedia skał i minerałów, Videograf II, 2010
http://www.tvp.pl/rzeszow/odkrywaniepodkarpacia/lesne-rezerwaty-podkarpacia/wideo/goloborze/6816113
http://www.wiking.edu.pl/article.php?id=285

Additional Hints (No hints available.)