Gemeente Westerveld heeft diverse oorlogsmonumenten. Het zijn er 16 in getal. Het verhaal van "Oorlogsmonument Doldersum" begint in Vledder.
Werkkamp Vledder is in 1939 opgericht als werkverschaffingskamp voor werkeloze mannen uit de grote steden.
Vanaf 10 januari 1942 heeft de Duitse Bezetter het bestemd voor 180 Joodse mannen die in de nacht van 2 op 3 oktober 1942 werden overgebracht naar kamp Westerbork. De naam Jodenweg herinnert nog aan de dagelijkse weg die de Joden moesten lopen om zo de Heide te ontginnen.
Vrijwel direct na het vertrek van de Joden zijn de barakken in gebruik genomen door de Nederlandse Arbeidsdienst (NAD) (Arbeitseinsatz).
Op 1 januari 1942 werd voor iedere Nederlander die in dat jaar 18 jaren werd en op het einde van dat jaar nog geen 23 was, de ongewapende dienstplicht ingevoerd, zowel voor mannen als voor vrouwen. In 1943 werd wat de mannen betreft ook daadwerkelijk de hele lichting van dat jaar opgeroepen. Voor mannen werden ver van hun woonplaats kampen gebouwd. Zij werkten bij het aanleggen van wegen en kanalen en in de landbouw zoals het ontginnen van de heide en helpen bij de aardappeloogst. De dienstplicht duurde een half jaar. Er werd veel aan lichamelijke opvoeding en sport gedaan. Ook leerden de mannen exerceren met een schop aan de schouder. De training in de Nederlandse Arbeidsdienst was erop gericht om de mannen op te leiden voor het graven van tankvallen en loopgraven aan het oostfront.
De NAD werd op 10 september 1944 vrij kort na Dolle Dinsdag; opgeheven. Op 21 juli 1944 moest onder andere Klaas van Daalen uit Rhenen zich melden in Vledder. Op het station ontmoette hij Frans van Drimmelen (ook uit Rhenen). In Vledder werd Klaas in ploeg 7 en Frans in ploeg 8 ingedeeld. Elke ploeg bestond uit 16 arbeidsmannen en de ploegen sliepen in een barak. De opleiding werd onder strenge discipline gegeven. Tegenspraak werd niet geduld en het mosgroene uniform inclusief beenwindsels (poeties) dienden er onberispelijk uit te zien. Na een paar weken opleiding werd er in marstempo en onder het zingen van (Duitstalige) liederen, wat verplicht was, naar het werkobject gelopen. Dit was voor Klaas en Frans naar het 6 km verder gelegen Doldersum, waar aardappels gerooid moesten worden. Ook werkten er 4 arbeidsmannen bij een NSB boer (Nationaal Socialistische Beweging / pro Duitse beweging). Er werd gewerkt van 's morgens 09.00 uur tot 's middags 14.30 uur waarna er teruggemarcheerd werd naar Werkkamp Vledder.
Op 7 september 1944 werden de 4 arbeidsmannen, die bij de NSB boer werkten, op de terugweg, aangehouden door een verzetsman. Hij vroeg of niet zouden willen onderduiken. Er zou plaats zijn voor 12 onderduikers in verschillende holen. Die nacht om 23.30 uur zouden er 4 verzetsmannen klaar staan om de jongens te helpen ontsnappen. Na de controle van 22.00 uur waren de jongens gekleed op bed gaan liggen. Er waren een aantal verzetsmannen die de wachtcommandant, ook wel knuppelwacht genoemd, onder schot hielden en ook de telefoonlijn werd doorgesneden. Uiteindelijk ontsnapten er 21 jongens ipv 12 jongens via de Lange Wanden.
onderduikershol 1 onderduikershol 2 onderduikershol 3
Er werd een uur stevig doorgelopen door de bossen in de donkere nacht, voordat men bij het eerste hol aankwam. Hier gingen 4 mensen in, waaronder Jan de Koning. Jan de Koning zou later met nog een paar jongens in Noordwolde bij de familie Verra onderduiken. Bij het tweede hol bleven 5 mensen achter. Zo'n 50 mtr. verder bij het derde hol bleven 3 mensen achter t.w. Klaas van Daalen (Rhenen), Frans van Drimmelen (Rhenen) en Kees de Kruyf (Utrecht). Ze zouden er twee dagen en drie nachten verblijven. Later heeft hier een bungalow gestaan met de naam de Braamstruik, maar die is inmiddels afgebroken en vervangen. De overige 9 jongens liepen door naar een volgend hol midden op het huidige Wapserveld. Door verraad is dit hol op 8 september 1944 ontdekt. Twee jongens die hun uniform aanhadden werden ontzien maar 7 jongens werden neergeschoten. Eén jongen overleefde Roelof IJsselstein (geb. 19 juni 1926 in Gouda) maar bleef zijn hele leven zowel psychische als lichamelijke klachten houden. Hij overleed in 1986 na een moeilijk leven.
De jongens die overleden waren: " Pieter Groenhuis geboren 10-5-1926 in Winschoten, van beroep bakker en begraven in Winschoten op de Algemene Begraafplaats Hofstraat bij de Oorlogsgraven " Wilhelmus Kloonen geboren 24-4-1926 in Raamsdonksveer " Christiaan van Tongeren geboren 25-5-1926 in Leiden, van beroep kruideniers bediende " Jan van Dijk geboren 3-5-1926 in Scheemda, van beroep arbeider en begraven bij de Nederlandse Oorlogsgraven aan de Kerkhoflaan in Vledder " Gerardus Marinus van Corstanje geboren 31-1-1926 geboren in Loon op Zand/Waalwijk, van beroep dozenmaker en begraven in bij de Nederlandse Oorlogsgraven aan de Koningin Wilhelminalaan in Wilhelminaoord " David Oomens geboren 31-5-1926 in Den Haag begraven bij de Nederlandse Oorlogsgraven aan de Koningin Wilhelminalaan in Wilhelminaoord In Vledder op de grote brink staat een gedenkkei die in 1945 is onthuld:
Op de plaats van het huidige Oorlogsmonument heeft tot 1995 een ander herdenkingsteken gestaan. Dit is vervangen, mede omdat de datum en het aantal omgekomenen niet kloppend was.
Stichting Monument Doldersum viert jaarlijks haar 4 mei Dodenherdenking rond het middaguur omdat dat het tijdstip van overlijden van de jongens was.
Op de begraafplaatsen Vledder en Wilhelminaoord worden voorafgaand aan deze herdenking bloemstukken gebracht. Elke 5 jaar wordt op 8 september een herdenking georganiseerd. Klaas van Daalen zelf brengt nog jaarlijks een bloemstuk rond het middaguur.
Om de herinnering levend te houden draagt basisschool de Hoekstee uit Vledder met leerlingen uit de hoogste groepen haar steentje bij aan alle herdenkingen. Als voorbereiding vertelt Klaas van Daalen namens Stichting Monument Doldersum zijn persoonlijke verhaal in de klas.
De wandeling voert langs de vier vermelde onderduikersholen. Bij de vragen staat vermeld waar deze holen zich bevonden. We wensen u een mooie wandeling. Lees de vragen goed dan zal het niet al te moeilijk zijn om op het einde uw naam in het logboekje te kunnen schrijven.
De cache ligt op N 52° 53.UVW E 006° 15.XYZ
A - H + P = U J + G + L = X
B - D + N : 2 = V M - S = Y
C + R + Q - 6 = W E - F + K + N = Z