EC Górzno - Zbocze doliny rzecznej w Tomkowie EarthCache

Osobą bez pomocy, której nie powstałby ten earthcache jest kolega Marcin Sobiech
Magister Geologii Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu.
Dziękuję za wsparcie.

The person without the aid, which would never have created this earthcache is Sobiech Martin
Master of geology Nicolaus Copernicus University Toruń. 
Thank you for your support.

Zbocze doliny rzecznej w Tomkowie

Obszar Pojezierza Dobrzyńskiego został ukształtowany podczas ostatniego zlodowacenia kontynentalnego, które miało miejsce około 19-17 tys. lat temu. Lądolód skandynawski nasuwał się z północy na południe, rzeźbiąc podłoże i przekształcając powierzchnię terenu. Wycofujący się po kilku tysiącach lat stacjonowania lądolód pozostawiał po sobie odkryty obszar, cały czas modelowany przez odpływające od jego czoła i powstające z brył pogrzebanego lodu wody roztopowe.

Największym szlakiem odpływu wód roztopowych była pradolina Drwęcy, którą wody roztopowe płynęły od czoła lądolodu, znajdującego się w rejonie Iławy i Ostródy, w kierunku południowo-zachodnim do pradoliny Toruńsko-Eberswaldzkiej i dalej do Morza Północnego. Pradolina dała początek dolinie rzecznej, która po zlodowaceniu była już wyłącznie kształtowana przez wody rzeczne, niemające powiązania z wodami pochodzącymi z lądolodu. Młoda rzeka Drwęca wcinała się w podłoże, pogłębiając dolinę i tworząc szerokie stopnie w obrębie dna. Rzeka utworzyła w sumie cztery poziomy teras nadzalewowych czyli takich, gdzie nie docierają wody w czasie nawet dużych wezbrań. Stoki doliny w okresie zimnego klimatu, nazywanego późnym glacjałem, były pozbawione zwartej roślinności i praktycznie zupełnie odkryte.

Świeże, niedawno odłożone przez lodowiec osady nie były w żaden sposób chronione przed działaniem czynników atmosferycznych, w tym głównie opadów. Takie warunki klimatyczne sprzyjały powstawaniu w obrębie zboczy najpierw małych rozcięć erozyjnych, które po każdym intensywniejszym opadzie lub roztopach coraz bardziej się powiększały. Postępujące niszczenie zbocza dolinnego na linii tych rozcięć doprowadziło do rozczłonkowania powierzchni terenu na szereg izolowanych cypli i półwyspów, rozdzielonych głębokim suchymi dolinami, dolinkami i nieckami. Proces, który doprowadził do powstania tego typu rzeźby, określa się nazwą denudacji. Procesem wspomagającym denudację była soliflukcja, czyli spełzywanie powierzchniowej części gruntu przesyconej wodą. Powstawanie suchych dolin wiązane jest z czasem, gdy wieloletnia zmarzlina, czyli zamarznięty przez wieleset lat grunt, uniemożliwiała wsiąkanie wód i wymuszała ich spływ po powierzchni terenu.

Suche doliny i dolinki w rejonie Tomkowa zlokalizowane są na lewym brzegu Drwęcy, w obrębie wysokiego na około 40 metrów zbocza doliny rzecznej. Doliny mają długość 350-700 metrów i głębokość od kilkunastu do kilkudziesięciu metrów. Szerokość dolin w dnie wynosi od 30 metrów w początkowej części doliny do ponad 100 metrów w części wylotowej. Szerokość każdej z nich powyżej dna jest kilkakrotnie większa. Do głównej doliny bardzo często dochodzą dolinki boczne tworzące charakterystyczny dla obszarów polodowcowych "rysunek jodełki" widziany w planie. Cały materiał osadowy, który został wymyty z typowej, suchej doliny jest gromadzony u wylotu w postaci stożka napływowego, który jest tym większy, im intensywniej zachodziło niszczenie zbocza. Stożek napływowy to wypukła forma terenu, będąca niczym innym jak naniesionymi przez wody osadami, zgromadzonymi w formie o kształcie "wachlarza" u wylotu suchej doliny. Pod względem geologicznym na zboczach suchych dolin spoczywają różnej miąższości osady denudacyjne (czyli takie, które powstają na drodze niszczenia zboczy przez wodę, mróz i inne czynniki mechaniczne), przykrywające występujące poniżej warstwy osadów polodowcowych: glin zwałowych mówiących o obecności lądolodu i piasków ze żwirami z okresów ciepłych gdy lądolodu na tym obszarze nie było.

Ciekawostką może być fakt, że w rejonie Brodnicy strefy zboczy doliny Drwęcy porozcinane takimi dolinami stały się terenami umacnianymi w czasie II wojny światowej. Również w rejonie Tomkowa występują przecinające poprzecznie zbocze transzeje i okopy głębokości ok. 1 metra, zamaskowane przez roślinność i zadrzewienia. Długość umocnień położonych około 350 metrów na SE od punktu EC wynosi ponad 150-200 metrów. Mogą one stanowić dodatkową atrakcję dla poszukiwaczy.

Odpowiedzi proszę wysyłać za pomocą mojego profilu. Nie trzeba czekać na odpowiedź, można od razu logować. Jeśli odpowiedź będzie niepoprawna, zgłoszę się sam. Pamiętajcie proszę, że logi bez podesłanych odpowiedzi będą kasowane.

​Pytania:

1. Przemieszczając się w kierunku punktu EC drogą biegnącą od zabudowań w Tomkowie w kierunku wschodnim, po lewej stronie drogi będziesz mijać stare odsłonięcie. Jaka jest jego wysokość i szerokość?

2. Stojąc na koordynatach tego EC powiedz, co charakterystycznego widać w otoczeniu tego miejsca, co ma charakter geomorfologiczny?

3. Ile tysięcy lat temu zaczęły się tworzyć suche doliny na zboczach doliny Drwęcy? +/- 1 tys. lat

Slopes of the River Valley in Tomków

The Dobrzyńskie Lake District was formed during the last continental glaciation, about 19-17 thousand years ago. The Scandinavian ice sheet was moving south, creating new land forms as it moved. After several thousand years of standstill, the ice sheet started to retreat, leaving behind exposed land which continued to be carved by meltwater flowing from the glacier terminus as well as from the buried chunks of ice.

The Drwęca Urstromtal (this German term means ‘ancient stream valley’) was the main drainage pathway for meltwater flowing down the glacier terminus, which was located near today’s Iława and Ostróda, in the SW direction towards the Toruń-Eberswald Urstromtal and to the North Sea. The Urstromtal later became a river valley. After the glaciation period the valley was shaped entirely by river water, which wasn’t in any way connected with the meltwater from the ice sheet. The young Drwęca River would carve the ground, deepening the valley and forming wide terraces on the riverbed. The river formed in total four levels of fluvial terraces, which were never flooded, not even when the river water level rose significantly. During the Late Glacial period, when the climate was cold, the valley slopes were bare and devoid of almost any vegetation.

Freshly deposited sediments weren’t in any way protected from the atmospheric factors, especially from precipitation. Such conditions caused the formation of small erosion cracks, which would later expand after heavy rainfall or thaw. The progressive destruction of the slope caused the surface to fall apart into several detached capes and spits, divided by dry valleys and hollows. The process that causes the wearing away of the earth’s surface is called denudation. Another accompanying process occurred here as well, known as solifluction – the water-saturated sediments moved downslope. The formation of dry valleys dates back to the period when the ground, frozen for several hundred years, didn’t allow water to soak in. As a result, the water would flow downslope.

Dry valleys in the area of Tomkowo are located o the left hand bank of the Drwęca River, on the 40 meter high river valley slope. The valleys are 350-700 meters long and a dozen to several dozen meters deep. Their width at the bottom varies from 30 meters near the beginning of the valley to 100 meters near the exit, while the width above the bottom is a few times larger. Numerous small side valleys are usually connected to the main valley, creating a ‘Christmas tree’ shape which is typical for post-glacial regions. The entire sediment material washed out from a typical dry valley is deposited at its exit in the form of an alluvial fan. The more intense was the process of slope destruction, the larger is the fan. Alluvial fans are convex landforms composed of sediments deposited by water at the exit of a dry valley. In terms of geology, dry valley slopes are covered with layers of denudation sediments (that is, sediments which are created due to slope destruction by water, frost and other mechanical factors) of different thickness. Beneath those sediments there are layers of post-glacial sediments: glacial till, which proves the presence of the ice sheet, as well as sands and gravels dating back to warmer periods, when there was no ice sheet in the area.

An interesting fact is that such valleys on the Drwęca valley slopes near Brodnica served as fortifications during World War II. Numerous trenches, about 1 meter deep, perpendicular to the slope and overgrown with vegetation, can be found in the area of Tomkowo. The total length of fortifications, which are located about 350 meters to the SE from this Earth Cache, is more than 150-200 meters. The fortifications are an additional tourist attraction for geocachers visiting the area.

Please send the answers to my profile. There is no need to wait for my reply, feel free to log immediately after. If the answers are incorrect, I will let you know. Please bear in mind that logs posted by persons who hadn’t sent in the answers will be deleted.

Tasks:

1. If you travel towards this EC taking the road from the settlement in Tomkowo to the south, on your left hand side you will see an old outcrop. Measure its height and width.

2. Stop on the coords and term please the characteristic geomorphological detail in the EC surrounding area.

3. How many thousand years ago did dry valleys start to form on the Drwęca valley slopes? Acceptable error is +/- 1 thousand years.

Moment erscheint die deutsche Beschreibung