10 voor taal Mystery Cache

Op school hebben we ze allemaal geleerd: contaminaties, pleonasmen en tautologieën.

We zouden dus in staat moeten zijn om ze te herkennen. Maar dagelijks horen we de meest uiteenlopende stijlfiguren om ons heen. Sommige zijn fout, maar zijn zo ingeburgerd dat ze ons niet eens meer opvallen. Bijna iedereen maakt zich er schuldig aan, zelfs de media. En om het nog lastiger te maken zijn deze ‘stijlfouten’ in sommige gevallen niet eens fout.

Hoe zit het ook alweer precies?

Contaminatie
Een contaminatie is een combinatie van twee taalvormen, die veelal overeenkomsten in betekenis en functie hebben. Door de combinatie ontstaat vermenging van de beide vormen tot één nieuwe taaluiting, die in bijna alle gevallen als stijlfout kan worden aangemerkt.
Soms raken contaminaties echter zo ingeburgerd, dat ze na verloop van tijd volledig geaccepteerd worden. Een voorbeeld hiervan is ‘overnieuw’ (verbastering van ‘over’ en ‘opnieuw’), dat sinds 2005 in het officiële Groene Boekje is opgenomen. Ook ‘verzenden’ (ontstaan uit ‘zenden’ en ‘versturen’) en ‘bekritiseren’ (ontstaan uit ‘beoordelen’ en ‘kritiseren’) zijn op deze manier ontstaan.

Andere voorbeelden van moderne, ingesleten contaminaties zijn:

• Zoiets dergelijks --> 'iets dergelijks' of 'zoiets'
• Stappen ondernemen --> 'stappen nemen' of 'iets ondernemen'

Pleonasme
Bij een pleonasme worden meer woorden gebruikt dan noodzakelijk is. Een eigenschap die al onlosmakelijk aan een begrip verbonden is wordt nog eens benoemd door een ander woord. Voorbeelden van pleonasmen zijn ‘een houten boomstam' en ‘gele boterbloemen'. Het gaat meestal om een combinatie van een bijvoeglijk en een zelfstandig naamwoord, maar ook combinaties als ‘weer hervatten' en ‘een verbetering ten goede’ worden pleonastisch genoemd. Het hoeft echter niet altijd om een stijlfout te gaan. ‘Witte sneeuw' is uiteraard dubbelop, maar in de zin ‘zijn rode jas stak af tegen de witte sneeuw’ is het pleonasme toegestaan. Hierdoor wordt namelijk benadrukt dat de rode jas erg opvalt.

Andere pleonasmen zijn:

• Een ronde bal --> Een bal heeft al als eigenschap dat hij rond is
• Een houten plank --> Een plank is normaliter al van hout gemaakt

Tautologie
Een tautologie is het benadrukken van een woord met een ander woord dat (zo goed als) dezelfde betekenis heeft. Er worden dus meer woorden gebruikt dan noodzakelijk is; in feite wordt er twee keer hetzelfde gezegd. Ook dit hoeft niet fout te zijn. Soms wordt een tautologie gebruikt om de zeggingskracht van een zin te versterken of, zoals gezegd, om iets te benadrukken. Bijvoorbeeld: ‘vast en zeker' of ‘schots en scheef'. Als er echter geen aanleiding voor herhaling is, hebben tautologieën geen enkele functie.

Veelvoorkomende tautologieën zijn:

• gratis en voor niets --> ‘gratis’ en ‘voor niets’ hebben hier dezelfde betekenis
• voor eeuwig en altijd --> 'eeuwig’ en ‘altijd’ betekenen hetzelfde

In het kort:
Een contaminatie is een samenvoeging van twee bestaande woorden of uitdrukkingen tot een nieuwe, onjuiste uitdrukking.
Een pleonasme hoeft niet fout te zijn, maar bevat (ter benadrukking) een overbodig woord. Indien ongewenst, kan de fout slechts op één manier worden hersteld, namelijk door het overbodige woord te schrappen.
Een tautologie hoeft niet fout te zijn, maar is (ter benadrukking) feitelijk twee keer hetzelfde zeggen. Indien ongewenst, kan de fout op twee manieren worden hersteld: door ofwel het ene woord, ofwel het andere woord te schrappen.

De opdracht
De 19 begrippen hieronder hoeven niet fout te zijn, maar kunnen worden aangemerkt als contaminatie (C), pleonasme (P) of tautologie (T). Aan u de taak om ze te benoemen, aan te kruisen en de uitkomst volgens onderstaande formule te verwerken tot een coördinaat.

Aantal contaminaties: C = ?

Aantal pleonasmen: P = ?

Aantal tautologieën: T = ?

De cache bevindt zich op N 51°53.CPT E 004°10.TPC

Succes!