W okresie II wojny światowej, hitlerowskie Niemcy zaplanowały i w sporej części urzeczywistniły plan zagłady europejskich Żydów oraz eksterminacji narodu polskiego. Liczbę ofiar tego ludobójstwa ocenia się na około 6 mln. Polacy ginęli w nieludzkich warunkach w obozach koncentracyjnych oraz jenieckich, rozstrzeliwani w miejscach masowych straceń. Eksterminacja europejskich Żydów, z których większość zamieszkiwała w Polsce, nazwana jest Holocaust i pociągnęła za sobą około 3 miliony ofiar. Zginęły one głównie w obozach zagłady (których na polskich terenach naziści utworzyli sześć: Oświęcim – Brzezinka, Treblinka, Sobibór, Majdanek, Bełżec, Chełmno nad Nerem) lub w obozach koncentracyjnych (Kraków – Płaszów, Rogoźnica, Sztutowo).
Na terenie całego kraju jest około 20 tysięcy takich miejsc działań eksterminacyjnych - obrazują tragiczny los ofiar faszyzmu. Dla ich uczczenia zbudowano pomniki-mauzolea, ustawiono obeliski i głazy w miejscach straceń, utworzone zostały muzea. Pomnikami martyrologii są także cmentarze z mogiłami ofiar masowych egzekucji, tablice pamiątkowe. Polskie prawo uznaje te miejsca za zabytki historyczne.
