Dolomity są skałami pochodzenia chemicznego. Pochodzenie dolomitu związane jest z powolnym rozpuszczaniem w morzu materiału chemicznego. Materiał ten osadzał się na dnie morskim aż powstały formacje skalne o znacznej grubości. Skały tworzą się wskutek bezpośredniego wytrącania dolomitu z wód morskich oraz jeziornych lub w procesie przemian osadów wapiennych (zastąpienie węglanu wapnia węglanem magnezu). Źródłem magnezu niezbędnego do tych przemian jest woda morska
Dolomit jest skałą niemal monomineralną, zbudowaną z małych ziaren wymieszanej w różnych proporcjach z kalcytem. Istnieją też skały pośrednie pomiędzy wapieniami i dolomitami, zawierające w różnym stosunku zarówno węglan wapnia, jak i dolomit.
|
Nazwa skały
|
Zawartość dolomitu w %
|
|
Wapień
|
0 - 10
|
|
Wapień dolomityczny
|
10 - 50
|
|
Dolomit wapnisty
|
50 - 90
|
|
Dolomit
|
90 - 100
|
Dolomity powstają kosztem wapieni w czasie procesu dolomityzacji. Makroskopowo przypomina ona zbudowany głównie z węglanu wapnia - wapień. Jest od niej bardziej odporna na wietrzenie z powodu mniejszej rozpuszczalności minerału dolomitu od kalcytu. W wyniku przeobrażenia skał osadowych – wapieni lub dolomitów, połączonego z rekrystalizacją minerałów wyjściowych, często wraz ze zmianą składu chemicznego , powstały skały metamorficzne – marmury dolomityczne (dolomitowe).
Skały posiadają barwy jasne, czasem zabarwione na różne odcienie i najczęściej wykazują strukturę iłową lub krystaliczną. W Polsce dolomity występują w Górach Świętokrzyskich, regionie śląsko-krakowskim oraz w Tatrach oraz na Dolnym Śląsku w Rudawach Janowickich, Krowiarkach, Górach Izerskich i Sudetach Wschodnich.
Rudawy Janowickie zbudowane są ze skał metamorficznych (metamorfizm skał wulkanicznych, osadowych i węglanowych). Pochodzą z górnego ordowiku i dolnego syluru. W okolicy Kowar możemy spotkać ślady gnejsów o silnej rekrystalizacji. W okolicy Czarnowa można odnaleźć ślady łupków łyszczykowych, amfibolitów smużystych z soczewkami marmurów oraz skały wapienno – krzemianowe ( w części północnej marmury mają charakter dolomitowy, w południowej marmury kalcytowe), kolor zielony świadczy o występowaniu krzemianów wapnia. Marmury dolomitowe Rudaw Janowickich są efektem wieloetapowego metamorfizmu osadów dolomitowych. W wyniku metamorfizmu regionalnego i procesów rekrystalizacji osady przeszły w marmury dolomitowe. Następnie skały przeszły metamorfizmowi termicznemu w wyniku oddziaływania granitoidy Karkonoszy. Soczewkowe wkładki marmurów dolomitowych występują w okolicach Miedzianki, Czarnowa, Leszczyńca., jednak największa soczewką jest kamieniołom w Rędzinach. Złoże jest wykształcone w formie soczewki rozerwanej na kilka części wciśniętej w obręb łupków krystalicznych. W złożu dostrzega się rozmaitość odmian dolomitów. Złoże zorientowane jest w kierunku NNE-SSW, wskutek ruchów górotwórczych podzielone na kilka części.
Budowa złoża:
1.5 m – gleba, utwory gliniaste, rumosz dolomitowo gliniasty oraz łupkowo gliniasty
Skały cukrowate barwy kremowobiałej lub szarej – zwietrzałe dolomity o niskiej zawartości żelaza
Złoże właściwe zbudowane z dolomitu , barwa biała. W złożu występują dolomity o barwie zielonawych (krzemiany - serpentyn) , oliwkowożółtych, niebiesko szarawych (siarczki miedzi – azuryt, malachit), kremowych i różowych (tlenki żelaza). Zmienność zabarwienia jest wynikiem zróżnicowania mineralnego skał i zanieczyszczeń.
W osłonie złoża występują łupki metamorficzne (kwarcowo skaleniowe)
Głównym składnikiem marmurów jest dolomit. Oprócz niego występują kalcyt, syderyt, a także rzadko spotykane w takich złożach : pirokseny, granaty. Minerały są dobrze wykrystalizowane tworzą granoblasty. Tekstura ciał jest masywna, bezwładna, czasem brekcjo wata. W składzie chemicznym skał można znaleźć nieznaczne ilości pierwiastków : żelazo, tytan, mangan, ołów, cynk, glin, miedź, nikiel , kobalt, cyna. Najpospolitszym minerałem po węglanach jest serpentyn. Wypełnia laminy, przez co nadaje skale teksturę kierunkową. Serpentynit powstaje w fazie postmetamorficznej przy udziale SiO2 i Co2 rozpuszczonych w roztworach. Z procesem przeobrażenia serpentynu wiąże się powstawanie talku.
Wyrobisko ma charakter stokowo-wgłębny. Eksploatacja prowadzona jest selektywnie, systemem ścianowo-zabierkowym przy wykorzystaniu materiałów wybuchowych
Aby zalogować znalezienie nie ma potrzeby wchodzenia na teren kopalni. Jest to jednak możliwe po uzgodnieniu telefonicznym
Aby zalogować znalezienie musisz odwiedzić miejsce i wykonać zadania:
1. Podaj w jednostce czasu okres powstawania złoża Dolomitów Rędzińskich
2. W punkcie wskazanym w Stage2 znajdziesz hałdę odłamków skalnych dolomitowych. Sprawdź barwę, ciężkość, ziarnistość, kruchość dolomitu. Dojście do tego miejsca ze szlaku turystycznego żółtego z kierunku Rudawskiej Przełęczy.
3. Na kordach znajdziesz znak drogowy. Po przeciwnej stronie drogi w rowie leży średniej wielkości skała o zielonym zabarwieniu (zdjęcie o nazwie Skała). Rozpoznaj co to jest za skała, podaj jej nazwę, oszacuj obwód
4. Zadanie opcjonalne: Możesz wykonać doświadczenie na rozpoznawanie skał dolomitowych. Okruch skały wrzuć do niewielkiej ilości zimnego kwasu solnego. Wykonaj to samo doświadczenie wrzucając do zimnego kwasu solnego sproszkowany dolomit. Wykonaj to samo doświadczenie wrzucając odłamek skały do podgrzanego kwasu solnego. Zadanie może być niebezpieczne dla osób nieprzygotowanych. Jeśli nie czujesz się na siłach i nie akceptujesz zagrożenia - nie wykonuj tego zadania
5. Zadanie opcjonalne2: Możesz wykonać zdjęcie skały, która najbardziej Ci się spodoba.
Odpowiedzi należy przesłać używając formularza kontaktowego na moim profilu. Znalezienie kesza można zalogować zaraz po przesłaniu odpowiedzi - nie musisz czekać na moją odpowiedź. Jeśli coś będzie nie tak, na pewno się odezwę. :) Brak przesłania odpowiedzi będzie powodem usunięcia wpisu "Found it".