Be smart, be an EarthCacher - geology rulez! ;)
Acknowledgment: Monika Krzeczyńska MSc / Polish Geological Institute-National Research Institute
Podziękowanie: mgr Monika Krzeczyńska / Państwowy Instytut Geologiczny-Państwowy Instytut Badawczy
Zjawiska krasowe kojarzą nam się zwykle z pagórkowatym, skalistym krajobrazem. Tymczasem miejsce, w którym się znajdujesz jest płaską łąką i nic nie wskazuje na to, że kryje ono ciekawostkę geologiczną!
Rozejrzyj się wokół. Łatwo zauważysz rozległe koliste zagłębienie w ziemi wyglądające jak wysychające jeziorko. Jest to duży lej krasowy, w którym okresowo gromadzą się wody opadowe.
Leje krasowe są formami krasu powierzchniowego – zagłębieniami w ziemi w kształcie stożka zwróconego wierzchołkiem do dołu. Powstają w miejscu, gdzie w skalistym, wapiennym podłożu utworzy się kanał odprowadzający wody powierzchniowe do podziemnych przestrzeni. Woda, wnikając pod powierzchnię terenu, porywa ze sobą drobne sypkie frakcje osadów spoczywających na skalistym podłożu wymywając coraz wyraźniejszy lej.
Leje mogą osiągać rozmiary od kilkudziesięciu centymetrów do kilkunastu, dwudziestukilku metrów średnicy.
Jeden z trzech lejów krasowych... / photo & background photo: hanbei
Jeśli rozejrzysz się uważnie, w najbliższej okolicy znajdziesz jeszcze dwa leje znacznie różniące się rozmiarami od pierwszego (waypointy). Łatwo zauważyć, że im większy lej tym płytszy – tym trudniej zauważyć w nim klasyczny kształt lejkowaty. W dodatku dwa większe albo są wypełnione wodą, albo noszą wyraźne ślady stojącej wody. W lejach tych kanał odprowadzający wodę do podziemnych pustek został zatkany nieprzepuszczalnymi osadami. W efekcie zaczęła się nim gromadzić woda nanosząca też materiał z sąsiedztwa leja i typowy stożkowy kształt leja został rozmyty. Pozostało jednak zagłębienie o bardzo regularnym kolistym kształcie.
Zadanie: który z nich jest największy? / rys: mgr Monika Krzeczyńska
Najmniejszy z lejów, wprawdzie mocno zarośnięty, jednak w środku jest suchy i w stosunku do swojej średnicy jest dość głęboki. Nie ma tu śladów gromadzenia wody. Lej ten najprawdopodobniej zachowuje jeszcze zdolność odprowadzania wód powierzchniowych pod ziemię - w głąb skał wapiennych. W takich lejach, o drożnych odpływach, gdy są wystarczająco duże, znajduje się nieraz wejście do studni wlotowej jaskini.
Odpowiedzi proszę wysyłać za pomocą mojego profilu. Nie trzeba czekać na moją odpowiedź, można od razu logować. Jeśli coś będzie nie tak, zgłoszę się sam. Pamiętajcie proszę, że logi bez podesłanych odpowiedzi będą kasowane.
ZADANIA
- Powyżej zamieszczono schematyczny plan sytuacyjny rozmieszczenia lejów krasowych względem siebie oraz drogi. Określ, który lej jest największy, który średniej wielkości a który najmniejszy.
- Zdarza się, że powierzchniowy ciek wodny (strumyk, potok) wpada do szczeliny/ kanału/drożnego leja krasowego, prowadzących do podziemnych pustek i w nich zanika. Jak nazywa się miejsce zanikania wód powierzchniowych pod ziemią?
- Dolinka, którą płynie strumień zanikający w pustkach podziemnych posiada specyficzne określenie – jakie?
- Zadanie opcjonalne: kraśnij sobie lej, znaczy zrób fotę jednego z lejów krasowych (proszę nie spoilerować zadania) ;)
Sinkholes in Kusięta
Usually we associate karst processes with the hilly, rocky landscape. Meanwhile, the place where you are now is a flat meadow and there is no indication that it hides geological curiosity!
Look around you. You will easily notice the vast circular depression in the ground that looks like a small drying up lake. This is a large sinkhole, in which periodically rainwater may gather.
Sinkholes are forms of surface karst – they are depressions in the ground in the shape of a cone with apex facing downwards. They are created in places where in the rocky limestone formation a channel appears, that transports surface water to the underground cavity. During the downward transport, the water sweeps loose fine sediment that is present on the rocky ground, enlarging the sinkhole.
Sinkholes may reach sizes from tens of centimeters to more than twenty meters in diameter.
If you look around carefully, in the immediate vicinity you will find two more sinkholes that are significantly different in size from the first (waypoints). You can easily notice that the bigger the crater the shallower it is – it is much harder to see the classic funnel shape. In addition, two larger either are filled with water, or bear clear signs of standing water. In these sinkholes the discharge channel that leads to the underground cavities was blocked by impermeable sediments. As a result, they began to collect water that transported sediments from surrounding area and typical conical shape is now very faint. However the slightly lowering of the ground with a regular circular shape still remains.
The smallest of the sinkholes, although heavily overgrown, inside is dry and in relation to its diameter is quite deep. There is no evidence of any water accumulation. This crater most likely still retains the ability to discharge surface water into the ground – deep into the limestone. In such sinkholes, that still drains water, when they are large enough, there is sometimes entrance to the pit cave.
You can send answers via my profile. You do not need to wait for my answer, you can log instantly. If something is wrong I will contact you myself. Please remember that logs without answers will be deleted.
TASKS
- Above you can find a schematic plan of sinkhole locations in relation to the path. Which of them is biggest, which medium and which is the smallest one?
- Sometimes the stream or brook falls into the sinkhole that leads to underground cavity and disappears. What is the name of the process of surface water disappearing underground?
- The valley with a stream that disappears underground has its own specific name – what it is?
- Optional: take a photo of one of sinkholes (but do not spoiler anything!) ;)
