Küçük Ayasofya'ya (planı Ayasofya'yı andırdığı için Türkler bu adı vermişti) ya da eski adıyla Sergios ve Bakhos Kilisesi. Bu kilise de İustinianos'un imar dönemi eserlerindendir ve 527'de, yani asıl Ayasofya'dan bir kaç yıl önce yaptırılmıştır.
Dethier bu kiliseyi İustinianos'un karısı Teodora’nın yaptırdığını söylüyor. Ama bir başka yaygın efsaneye göre İustinianos, İmparator Anastasios'a karşı bir suikast komplosuna girişmiş ya da giriştiği iddia edilmiş. O sırada bu iki aziz imparatora rüyasında onun suçsuz olduğunu söylemişler ve böylece İustinianos idamdan kurtulmuş. İustinianos bu kiliseyi yaparak azizlere şükranını dile getirmiş.
İustinianos'un temsil ettiği parlama, Bizans tarihinde kısa bir Rönesans gibi olmuş, herhalde dönemin mimarlarını da etkilemiş ve onları yeni yeni planlar aramaya teşvik etmişti.
Sergios ve Bakhos ilginç bir plana sahiptir.
Kareye yakın bir dikdörtgen üzerine oturan bir sekizgene dayanan değişik bir kubbesi vardır. Sekizgen, aralarında ikişer sütun bulunan sekiz payeden oluşur. Bunların üstüne oturan dört kemer ve dört yarım kubbe, Rüstem Paşa ve daha sonra Edirne'deki Selimiye camileri hakkında ilginç bir fikir verir gibidir. Alt katta, sütunlarla dış duvarlar arasında bir çeşit ambtılatuar biçimlenir. Üst katta da geniş, güzel bir galeri vardır. Sütunlar pembe ve yeşil, somaki mermerdendir. Yapıldığı zaman bütün duvarların çok güzel mermerler ve ayrıca mozaiklerle kaplı olduğunu biliyoruz. Sütunların üzerindeki üst galeri boyunca Yunanca yazılar görülüyor.
Caminin bir köşesinde, eski çağda yangın söndürmekte kullanılan, "tulumba'" dediğimiz aletin bir örneği vardı, şimdi buradan alınıp başka yere götürülmüş. Yangın çıkınca tulumbacılar bu sandığı sırıklarla sırtlarına alır, yalınayak koşarak yangın yerine gelir ve aletin iki ucundaki kollara basarak hortumla su sıkarlardı. İşin tuhafı, bize çok "Türk işi" gelen bu ilkel itfaiye aracını, Müslüman olarak Davud Gerçek adını alan bir Fransız keşfetmişti.
Küçük Ayasofya'nın önündeki medrese avlusu, 16. yüzyıl başında kiliseyi camiye çeviren Kapı Ağası Hüseyin Ağa’nın eseridir ve bugün bazı çok yoksul aileleri barındırmaktadır.
Caminin, girişe göre solundaki türbe de bu Hüseyin Ağa’nındır. Caminin biraz ilerisindeki Çardaklı Hamamı'nı da aynı kişinin yaptırmış olması muhtemeldir. Bunun oldukça eski bir hamam olduğu ve daha eski bir Bizans hamamının zemini üstüne kurulduğu bilim adamlarınca ileri sürülmüştü. Ne var ki, Türkiye'de tarihi yapıyı koruma bilincinin hiç gelişmediği bir dönemde hamam özel mülk haline geldi ve Bizans'tan kaldığı düşünülen mermer döşeme tamamen ortadan kalktı.
----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Little Hagia Sophia (Turkish: Küçük Ayasofya Camii), formerly the Church of the Saints Sergius and Bacchus (Greek: Ἐκκλησία τῶν Ἁγίων Σεργίου καὶ Βάκχου ἐν τοῖς Ὁρμίσδου, Ekklēsía tôn Hagíōn Sergíou kaì Bákchou en toîs Hormísdou), is a former Eastern Orthodox church dedicated to Saints Sergius and Bacchus in Constantinople, converted into a mosque during the Ottoman Empire.
This Byzantine building with a central dome plan was erected in the sixth century by Justinian, likely was a model for Hagia Sophia ("Holy Wisdom"), and is one of the most important early Byzantine buildings in Istanbul. It was recognized at the time as an adornment to the entire city, and a modern historian of the East Roman Empire has written that the church, "by the originality of its architecture and the sumptuousness of its carved decoration, ranks in Constantinople second only to St. Sophia itself"
According to later legend, during the reign of Justin I, his nephew Justinian had been accused of plotting against the throne and was sentenced to death, avoided after Saints Sergius and Bacchus appeared before Justin and vouched for Justinian’s innocence. He was freed and restored to his title of Caesar, and in gratitude vowed that he would dedicate a church to the saints once he became emperor. The construction of this Church of Saints Sergius and Bacchus, between 527 and 536 AD (only a short time before the erection of the Hagia Sophia between 532 and 537), was one of the first acts of the reign of Justinian I.
The new church lay at the border between the First and Τhird Regio of the City,in an irregular area between the Palace of Hormisdas (the house of Justinian before his accession to the throne) and the Church of the Saints Peter and Paul. Back then, the two churches shared the same narthex, atrium and propylaea. The new church became the center of the complex, and part still survives today, towards the south of the northern wall of one of the two other edifices. The church was one of the most important religious structures in Constantinople. Shortly after the building of the church a monastery bearing the same name was built near the edifice.
Construction of the new church began shortly before that of Hagia Sophia, built from 532 to 537. It was believed that the building had been designed by the same architects, Isidorus of Miletus and Anthemius of Tralles, as a kind of "dress rehearsal" for that of the largest church of the Byzantine Empire. However, the building is quite different in architectural detail from the Hagia Sophia and the notion that it was but a small-scale version has largely been discredited.
During the years 536 and 537, the Palace of Hormisdas became a Monophysite monastery, where followers of that sect, coming from the eastern regions of the Empire and escaping the persecutions against them, found protection by Empress Theodora.
In year 551 Pope Vigilius, who some years before had been summoned to Constantinople by Justinian, found refuge in the church from the soldiers of the Emperor who wanted to capture him, and this attempt caused riots. During the Iconoclastic period the monastery became one of the centers of this movement in the City.
