Jezioro Gwieździniec leży w zlewni rzeki Brdy, w dorzeczu rzek: Prądzona - Chocina - Brda - Wisła. Zwane jest ono również przez miejscowych Małą Gwiazdą dla odróżnienia od Gwiazdy, z którą jest połączone. Jezioro rozciąga się z kierunku północnego na południowy wschód.
Charakteryzuje się długim, wąskim kształtem, stromymi, podwodnymi zboczami, niewyrównanym dnem obfitującym w przegłębienia i progi. Część północna jeziora jest zdecydowanie głębsza od części południowej. Gwieździniec posiada jeden odpływ zasilający Jezioro Gwiazdy a jego głównym źródłem zasilania są wody podziemne oraz opady. Wody tego zbiornika zakwalifikowano do drugiej klasy czystości. Są one zanieczyszczone przede wszystkim przez spływy powierzchniowe z terenów rolniczych.
Jezioro leży w pasie Pojezierza Południowopomorskiego, które poza jeziorami, charakteryzuje się licznymi wzgórzami morenowymi porośniętymi lasem. Rzeźba terenu okolicy ukształtowała się w okresie plejstocenu (jest on nieformalnie zwany epoką lodowcową) - głównie podczas zlodowacenia wiślańskiego, kiedy to mieliśmy do czynienia z działalnością lądolodu skandynawskiego. Z tego okresu zostało nam pofałdowane ukształtowanie terenu z licznymi morenami.
Gleby w tej okolicy, które wykszatałciły się na utworach pochodzenia lodowcowego to gliny średnie, lekkie i piaszczyste oraz piaski gliniaste. Z kolei osady bagienno-jeziorne pochodzą już z holocenu.
Poniżej nieco przydatnych informacji
Zlodowacenie to okres, w którym duże obszary pokryte są lądolodem. W historii takie okresy występowały kilkukrotnie, a w każdym z nich następowały zimne fazy, gdy lód zajmował wieksze obszary (glacjał) oraz przejściowe okresy, gdy lód się cofał choć nadal występował (interglacjał). W plejstocenie (który trwał od około 2,58 mln lat p.n.e. do około 10000 lat p.n.e.) naukowcy wyróżniły cztery glacjały, które trwały od 100 do 300 tysięcy lat! Z kolei interglacjały trwały od 15 do 220 tysięcy lat, więc były bardzo nieregularne.
Podczas glacjału wyróżniamy kilka etapów. Na początku następuje szybka transgresja lodowca, ponieważ klimat szybko się ochładza. W wyniku tego następują obfite opady śniegu, który latem zamiast topnieć, gromadzi się i rekrystalizuje w lód lodowcowy, który rozpływa się na wszystkie strony pod wpływem własnej masy. Czoło lodowca może zmieniać swoje położenie kilkakrotnie cofając się i posuwając do przodu, co powoduje powstawanie moren czołowych, sandrów i wielkich pradolin a tym samym jezior morenowych. W ostatniej fazie lądolód wycofuje się z zajętych obszarów, miejscami przekształcając się w tak zwany martwy lód. Regresja lodowca jest stosunkowo szybka, więc powstają takie utwory polodowcowe jak morena denna, ozy, kemy, jeziora rynnowe i wytopiskowe. W fazie recesji lądolód może zniknąć lub tylko cofnąć się, po czym często następuje kolejna transgresja, w ten sposób w okresie glacjałów pojawiają się krótsze etapy stadialne.
Na terenie Polski często wyróżnia się cztery glacjały:
1. Zlodowacenie podlaskie (Günz), które objęło swym zasięgiem tylko Polskę Północno-Wschodnią i fragment Pobrzeża Szczecińskiego.
2. Zlodowacenie południowo- polskie (Mindel), którego maksymalny zasięg (zlodowacenie Sanu II) to jednocześnie największe rozprzestrzenienie się lądolodu na obszarze Polski. Pokrywa lodowa dotarła wtedy do północnych stoków Karpat i Sudetów (400 m n.p.m.), wciskając się w obszary kotlin i dolin śródgórskich. Góra Ślęża i najwyższe szczyty Gór Świętokrzyskich wyłaniały się spod lodu jako nunataki, czyli skaliste wzniesienia otoczone pokrywą lodową. Określenie to zaczerpnięto z języka Eskimosów.
3. Zlodowacenie środkowopolskie (Riss), kiedy podczas stadiału maksymalnego lodowiec dotarł do Sudetów oraz północnej krawędzi Wyżyny Małopolskiej i Lubelskiej. Lądolód także wdarł się w przełom Wisły, Kotlinę Raciborską oraz przykrył część Wyżyny Śląskiej i Niecki Nidziańskiej.
4. Zlodowacenie północnopolskie (Würm), którego granicę maksymalnego rozprzestrzenienia się lądolodu (faza leszczyńska) wyznacza linia biegnąca od okolic Gubina przez Zieloną Górę, Leszno, na północ od Konina w kierunku Płocka, a następnie na wschód od Wisły przez Nidzicę, Szczytno, Grajewo i Augustów w stronę Grodna.
Lądolód miał niebagatelny wpływ na rzeźbę terenu na obszarze Polski. Podczas swojego ruchu niszczył podłoże (egzaracja) a uwięziony w lodzie materiał skalny transportował i osadzał (akumulował) na rozległych obszarach.
Wśród utworów polodowcowych wyróżnia się dwa główne typy osadów:
- gliny zwałowe – osad polodowcowy niewysortowany, w sklad którego wchodzą mieszaniny okruchów skalnych o różnej wielkości aż po głazy narzutowe (eratyki); odkładana była ona bezpośrednio z lodu lodowcowego;
- osady fluwioglacjalne (glacjofluwialne, wodnolodowcowe) – materiał skalny osadzany przez wody wypływające z lądolodu (także płynące w szczelinach pod nim) w postaci osadów wysortowanych i warstwowanych.
W zależności od stopnia przekształcenia rzeźby polodowcowej wyróżniamy obszary:
- młodoglacjalny – związany z najmłodszym zlodowaceniem (północnopolskim), na którym wyraźnie zachowały się osady i formy polodowcowe, przykładowo pojezierza i niziny nadmorskie.
- staroglacjalny – związany z przedpolem zlodowacenia północnopolskiego (strefa peryglacjalna), gdzie osady i formy starszych zlodowaceń uległy przekształceniu i złagodzeniu przez silne procesy denudacyjne.
Na Niżu Polskim, na którego części się znajdujemy, możemy wyróżnić wiele osadów i form polodowcowych. Niektóre z nich opisane są poniżej.
Moreny są utworzone z gliny zwałowej przetransportowanej i osadzonej przez lodowiec. Okruchy skalne pochodziły przede wszystkim ze Skandynawii. W zależności od sposobu osadzania wyróżniamy kilka rodzajów moren. Moreny czołowe tworzone były podczas dłuższego postoju lodowca i są ciągami pagórków i wałów wzdłuż jego czoła. Gdy materiał skalny pochodził z intensywnego wytapiania lodu, mamy do czynienia z moreną czołową akumulacyjną. Jeśli glina zwałowa była pchana przez lodowiec to mamy morenę czołową spiętrzoną. Z kolei moreny denne powstawaly w wyniku osadzania materialu pod lądolodemza morenami czolowymi. Są one rozleglymi obszarami, płaskimi lub falistymi, często z zagłębieniami, w których powstawały jeziora.
Drumliny to z kolei asymetryczne pagórki o eliptycznym ksztalcie wydłużone w kierunku ruchu lądolodu. Powstawały one z materialu morenowego pod lodem. Na powierzchni występuje glina zwalowa, ale wewnątrz można zaobserwować materiał piaszczysto-żwirowy. Drumliny często występują w skupieniu na tak zwanych polach drumlinowych.
Sandry to z kolei rozlegle, płaskie stożki, które powstały z materiału piaszczysto-żwirowego osadzonego przez wody wypływające z topniejącego lodowca w czasie jego postoju lub recesji. Występowały one na przedpolu moren czołowych tworząc często równiny sandrowe. Często są porośnięte lasami sosnowymi ze względu na słabą glebę.
Pradoliny były tworzone przez wody z topniejącego lodowca, które łączyły się z rzekami płynącymi z południa i wspólnie, jako wielkie szerokie rzeki, kierowały się na zachód zgodnie z nachyleniem terenu. Były to szerokie, płaskie doliny, dziś wykorzystywane tylko przez odcinki rzek.
Ozy to wydłużone, kręte pagórki, które ciągną się nawet kilkanaście kilometrów. Są one zbudowane z piasków i żwirów osadzonych przez wody płynące w szczelinach podlodowcowych.
Kemy są pagórkami okrągłymi z płaskim wierzchołkiem, które powstały ze żwirów, piasków i mułów warstwowanych, które zakumulowane były przez wody w szerokich, otwartych szczelinach i zagłębieniach martwego lodu. Mogą one mieć do kilkudziesięciu metrów wysokości i kilkuset metrów szerokości.
Rynny polodowcowe są to wklęsłe formy terenu o stromych zboczach i nierównym dnie, stosunkowo wąskie i głębokie. Powstały one przez erozyjne działanie wód podlodowcowych płynących szczelinami w lodzie, często pod ciśnieniem hydrostatycznym. Dziś często wypełnione są wodą tworzącą jeziora.
Jeziora polodwocowe powstawały w różny sposób i możemy wyróżnić kilka ich rodzajów. Jeziora moreny dennej mają małą głębokość i urozmaiconą linię brzegową a powstały poprzez wypełnienie wodą zagłębień w morenie dennej. Jeziora wytopiskowe często są zwane oczkami polodwcowymi ze względu na swój kolisty kształt i małą powierzchnię a powstały w wyniku wytopienia się brył martwego lodu, które były zagrzebane w osadach glacjalnych. Jeziora zastoiskowe tworzyły się przed czołem lądolodu, w wyniku zatamowania odpływu wód roztopowych. Ze względu na to, żę w jeziorach tych osadzały się warstwowo mułki i iły zastoiskowe zwane iłami warwowymi, łatwe jest datowanie utworów od chwili powstania. Każdego roku podczas wiosennych roztopów osadzały się jaśniejsze mułki, na których w dłuższym okresie zimowym gromadziła się ciemna warstwa drobnych iłów.
Głazy narzutowe czyli inaczej eratyki to głazy różnej wielkości, które zostały rozrzucone na obszrze zlodowacenia. Osadziły się one w wyniku rozmycia gliny zwałowej a w większości pochodzą ze Skandynawii i dna Baltyku. Podczas egzaracji zostały uwięzione w lodzie i przetransportowane na duże odległości.
Aby zalogować tę skrytkę, wyślij do mnie przez formularz kontaktowy, rozwiązania poniższych zadań. Możesz logować od razu. Jeśli odpowiedzi będą niewłaściwe lub brak będzie którejś z nich, odezwę się do Ciebie. Logi, które nie spełnią wymogów, zostaną przeze mnie usunięte.
ZADANIA:
1. Udaj się w okolice tablicy informacyjnej (waypoint) i rozejrzyj się. Określ jaki to typ jeziora i co przyczyniło się do jego powstania.
2. Na podstawie mapy batymetrycznej znajdującej się na tablicy podaj głębokość jeziora w najgłębszym punkcie i określ w którym kierunku się on znajduje względem twojego położenia.
3. Jaki jest kształt jeziora i w którym kierunku się rozciąga?
4. Przyjrzyj się glebie na pobliskich polach i określ jaki to rodzaj. Jakie jest jej pochodzenie?
5. Odczytaj z tablicy kilka danych morfometrycznych jeziora i podaj jego powierzchnię, średnią głębokość, długość linii brzegowej oraz na jakiej wysokości n. p. m. znajduje się lustro wody.
6. Opcjonalnie do loga dołącz zdjęcie z jeziorem w tle i widocznym wskazaniem GPS.
Dane do opisu zaczerpnąłem z tablic informacyjnych o szlaku "Atrakcje okolic Brzeźna" oraz z portalu edukacyjnego Wiking.