Geologia to jedna z nauk o Ziemi, zajmuje się budową, własnościami i historią Ziemi oraz procesami zachodzącymi w jej wnętrzu i na jej powierzchni, dzięki którym ulega ona przeobrażeniom.
Efektem takich przeobrażeń jest GLEBA.
Podajmy - za Wikipedią - definicję gleby: Gleba to naturalna, trójfazowa, biologicznie czynna, powierzchniowa warstwa skorupy ziemskiej (litosfery), ukształtowana poprzez procesy glebotwórcze ze zwietrzeliny skalnej (skały macierzystej) w wyniku oddziaływania klimatu i organizmów żywych, przy określonej rzeźbie terenu, w określonym przedziale czasu, często przy wpływie działalności człowieka. Gleba jest integralnym składnikiem ekosystemów lądowych i niektórych płytkowodnych.
Z tej krótkiej definicji możemy wywnioskować, że znając rodzaj gleby możemy odgadnąć jaka skała macierzysta jest pod spodem - w największym skrócie: jeśli gleba będzie miała odczyn zasadowy, zapewne pod spodem znajdują się wapienie, jeśli jej kolor będzie czerwony - w klimacie umiarkowanym może to świadczyć o pokładach rud żelaza.
A w jaki sposób odkryć jaka gleba znajduje się pod naszymi stopami?
Najlepiej zrobić profil glebowy. Jest to pionowy przekrój, odsłaniający morfologię (budowę) danej gleby, a w szczególności rodzaj, miąższość i wzajemny układ poziomów genetycznych. Specjalista jest w stanie odczytać cóż to za typ gleby. Poniżej kilka przykładów takich profili:
Teraz pytanie: skąd wziąć taki profil?
Czasem można zrobić go samemu - wkopać sie na jakieś minimum 1,5 metra w głąb ziemi i pobrać wycinek, który ukaże nam wszystkie poziomy genetyczne gleby. Jednak jest to dość pracochłonne. Czasem można zobaczyć go w naturze: np po osunięciu się ziemi, bądź w kopalniach odkrywkowych, żwirowniach czy innych kamieniołomach.
Tak jak w wypadku ulokowanej na koordynatach skarpy.
Oto nic innego jak profil glebowy!
W takim profilu glebowym nawet niewprawne oko dostrzeże różnorakie warstwy, fachowo zwane poziomami genetycznymi gleby, lub prościej, poziomami glebowymi. Ich układ czy też rodzaj może powiedzieć jaki typ tu typ gleby mamy - a tego będą dotyczyły pytania tej Ziemioskrytki.
Warto więc przyjrzeć się poszczególnym typom poziomów glebowych oraz najpopularniejszym glebom występującym na terenie środkowej Polski - zwróćcie też uwagę, że nie każdy profil może zawierać wszystkie poziomy glebowe:
O - poziom organiczny, czyli torf lub ściółka leśna, zawiera powyżej 25% materii organicznej
A - poziom próchniczy: posiada ciemne zabarwienie, zawiera dobrze rozłożoną materię organiczną
E - poziom eluwialny (czyli wymywania): następuje tu utrata składników mineralnych przez wymywanie ich na niższe poziomy profilu; wyróżniamy dwa typy tych procesów: płowienie - kiedy wymywane są iły i bielicowanie - kiedy ten los spotyka związki żelaza, glinu i próchnicę
B - poziom wzbogacania, kiedy do gleby dostają się różnego rodzaju związki; tu również możemy wyróżnić kilka typów tego procesu: poziom iluwialny (wmywania) - gromadzą się tu iły, próchnica, związki wapnia, żelaza, fosforu czy glinu wymyte z wyższych warstw gleby, brunatnienie - gdy w tym miejscu zachodzi chemiczne wietrzenie związków mineralnych czyli rozkład krzemianów i glinokrzemianów na prostsze związki żelaza czy glinu i rdzawienie - gdy następuje stopniowy rozkład krzemianów i glinokrzemianów do wolnych związków żelaza i glinu następnie tworzących rdzawe kompleksy wraz z próchnicą
G - poziom glejowy, powstający w glebach silnie zabagnionych bez udziału tlenu, za to z nadmiarem wody
C - poziom macierzysty: poziom mineralny leżący poniżej strefy przekształcenia przez procesy glebotwórcze
Poznanie tych wyżej wymienionych pojęć zdecydowanie ułatwi zrozumienie opisów najpopularniejszych gleb występujących w środkowej Polsce oraz ułatwi ich rozróżnianie. Więc:
A. Gleby słabo ukształtowane (m.in mady właściwe):
Charakteryzują się słabo ukształtowanym profilem glebowym, w wypadku mad charakterystyczna jest obecność w profilu wielu naprzemianległych warstw o różnym składzie granulometrycznym; procesy glebotwórcze - na przykład wmywania czy wymywania jeśli są obecne - to albo są bardzo cienkie albo mają troszkę inny wygląd od typowych.
B. Gleby brunatnoziemne (m.in gleby brunatne):
Charakteryzują się występowaniem poziomu brunatnienia (jeden z typów poziomu wzbogacania) oraz brakiem poziomu eluwialnego (wymywania); brunatny kolor nadają im związki żelaza.
C. Gleby rdzawoziemne (m.in gleby rdzawe):
Powstają one w wyniku procesu rdzawienia - który to proces dzięki obecności związków żelaza nadaje glebie charakterystyczną barwę; podobnie jak w glebach brunatnoziemnych brak jest wyraźnego poziomu eluwialnego.
D. Gleby płowoziemne (m.in gleby płowe):
Charakteryzują się poziomem eluwialnym o płowej - stąd nazwa - barwie powstałym w wyniku płowienia oraz brunatnym poziomem wzbogacania
E. Gleby bielicoziemne (m.in gleby bielicowe, bielice):
Występują tutaj wyraźne poziomy eluwialny (bielicowanie) i iluwialny (o rdzawobrunatnej barwie), dodatkowo bielice charakteryzują się brakiem poziomu próchniczego.
Warto zauważyć, że wszystkie te gleby powstają na skałach pochodzenia glacjalnego: iłach, piaskach, żwirach czy glinach. Mimo to różnorodność gleb występująca w środkowej Polsce jest dość duża - ma to związek nie tylko z - dość jednolitymi przecież skałami macierzystymi, ale także z innymi czynnikami glebotwórczymi, m.in. klimatem (czy też raczej mikroklimatem), warunkami wodnymi oraz działalnością organizmów żywych.
Aby zalogować skrytkę należy odpowiedzieć na kilka prostych pytań:
1. Profil jakiego typu gleby widzisz?
2. Jaka może tu być skała macierzysta?
3. Jaki pierwiastek nadaje charakterystyczny rudy kolor niektórym fragmentom profilu?
4. Znajdź charakterystyczne rude warstwy (podpowiedź na zdjęciu) i podaj grubość obydwu czerwonych warstw oraz jaśniejszej, białej czy tam kremowej, znajdującej się między nimi.
Po znalezieniu i wysłaniu odpowiedzi na wszystkie pytania - loguj śmiało! Jeśli coś będzie nie tak, skontaktuję się.