D’n Ujese Boogerd
Tot 1960 kende Uden nog een honderdtal boomgaarden, veelal gelegen direct om en tegen de dorpskern. Helaas werden in de jaren die volgden de boomgaarden massaal gerooid. Terugloop vanwege de grote arbeidsintensiteit van het op hoogte plukken van de kersen, de rooipremie die in de zestiger jaren door de Europese Gemeenschap als subsidie werd verleend en de toenemende groei van de woonkern, zorgen ervoor dat er lange tijd geen hoogstamboomgaarden van formaat meer in Uden te vinden waren.
Daarmee dreigde ook een stuk historie verloren te gaan en om dat te voorkomen werd in 1995 daarom de Stichting Udense Kersenboomgaarden opgericht met de volgende doelstellingen:
- De oprichting, inrichting en instandhouding van een of meer hoogstam kersenboomgaarden in de gemeente Uden;
- Het bevorderen en promoten van aanplant van hoogstam kersenbomen bij particulieren;
- Het verrichten van alle verdere handelingen, die met het vorenstaande in de ruimste zin verband houden of daartoe bevorderlijk kunnen zijn. Zoals het adviseren en stimuleren van de kersenteelt.
Kort daarna werd op dit stuk grond begonnen met de aanleg van een nieuwe hoogstamboomgaard en op zaterdag 25 mei 1996 werd de kersenboomgaard officieel geopend door de twee burgemeesters van de kersendorpen van Brabant, Mevrouw Jacobs van Mierlo en de heer Hehenkamp van Uden.
Tevens werd daarbij de naam van de boomgaard onthuld:
" D'N UJESE BOOGERD "
D’n Ujese Boogerd is een samenwerkingsverband van de Heemkundekring Uden, IVN vereniging voor Natuur- en Milieueducatie afdeling Uden, Vogelwacht Uden e.o., Bijenhoudervereniging St. Ambrosius te Uden en de ZLTO. Het bestuur van de Stichting Udense Kersenboomgaarden bestaat uit leden van al deze genoemde organisaties.
De Stichting sVLU houdt zich samen met IVN en de Vogelwacht bezig met het behouden, herstellen en ontwikkelen van kleine landschapselementen, het adviseren van overheden en het organiseren van werkdagen van vrijwillig landschapsbeheer. Samen met vrijwilligers worden er onderhoudswerkzaamheden verricht, zoals het knippen van hagen en knotten van wilgen in de boomgaard, het repareren van boomkorven en het aanleggen van hout- en takkenwallen.
De boomgaard zelf is helaas niet publiekelijk toegankelijk, maar het wandelpad erlangs biedt desondanks een mooie blik op dit fraaie stukje natuur. Zeker in het voorjaar als de bomen in volle bloei staan
Historie
De historie van de kersenteelt begint bij de Romeinen die de hoogstamvruchtbomen introduceren. Zij waren de eerste die hier de fruitcultuur hebben verspreid, waaronder de kersenboom. In de middeleeuwen vond verdere verbreiding van de fruitteelt plaats door kloosterlingen en kasteelheren. In de eerste helft van de 19e eeuw wordt de fruitteelt een vast onderdeel van gemengde zelfvoorzienende bedrijven op de zandgronden. In de zogenaamde ‘huisboomgaarden' stonden vele soorten fruitbomen van verschillende leeftijden.
De vruchten waren vooral voor eigen gebruik. Onder de fruitbomen werd vee (varkens, koeien en schapen) gehouden en werden daarom ook ‘huisweiden' genoemd.
In de tweede helft van de 19e eeuw gaat de ooftbouw, vanwege de landbouwcrisis, een gedeelte van de akkerbouw vervangen met name op de goede vochthoudende zand-, zavel-, leem- en lössgronden. In de productieboomgaarden stonden slechts enkele soorten van ongeveer dezelfde leeftijd. De vruchten waren voornamelijk voor de handel. De kersenboomgaarden in en rondom Uden waren zulke productieboomgaarden. De aanwezigheid van kersenboomgaarden was sterk streekgebonden. Vanwege cultuurhistorische en bodemkundige factoren (grof zandig, zavel, leem) en de ligging ten opzichte van de Peelrandbreuk die voor een permanente watervoorziening zorgde was Uden vroeger een echt kersendorp. De kersenboomgaarden lagen in Uden als groene gordels rond de bebouwing, zowel in het dorp als daarbuiten. In het dorp tussen de huizen en in de buurtschappen achter de boerderijen.
In de 20e eeuw nam de verstedelijking door de industrialisatie een grote vlucht. De landbouw en dus ook de kersenteelt kreeg door de industralisatie te maken met hogere lonen, schaalvergroting, intensivering en mechanisatie. De productie steeg enorm en de afzetgebieden groeiden. Tot de afnemers van de “Udense Zwarte” behoorden niet alleen de grote fruitfabrieken uit de Betuwe, maar ook exporteurs naar Duitsland en Engeland. In 1935 produceerden de Udense kersentelers 297.000 kg (à 15,35 cent), ofwel bijna tweederde van de totale Brabantse productie, die in dat jaar 460.000 kg bedroeg.
Na 1960 ging het echter in een rap tempo bergafwaarts met de kersenboomgaarden. Door het arbeidsintensieve karakter van de fruitteelt werd omgeschakeld van hoog- naar laagstamkersen (morel). Ook werden vele hoogstamboomgaarden gerooid met rooipremie van de Europese Unie en werden omgezet in gras- of akkerland. En die enkele boomgaard die nog overbleef had te maken met verwaarlozing en door het wegvallen van onderhoud waren de bomen overgeleverd aan ziekten, plagen, ouderdom en windvang. Ook hebben de paarden en pony's door vraat aan de bast de genadeslag aan de laatste kersenbomen toegebracht.
Klimaatbos
In 2011 is het naastgelegen stuk grond ingericht als een klimaatbos. Hiermee worden de Udenaren bewust gemaakt van de gevolgen van de uitstoot van CO2. Het klimaatbos aan de Patrijsweg voorziet slechts in een beperkte compensatie van CO2-uitstoot. Het is dan ook vooral bedoeld voor voorlichting. In het bos zijn diverse bomen en struiken geplant, voorzien van een toelichting. Wandel eens rustig over het pad en geniet van de rust in dit stukje natuur.
Deze cache is gelegd met toestemming van sVLU.