PIASEK:
Piasek jest to skała osadowa. Charakteryzuje się luźną formą, niezwiązaną spoiwem, a jego ziarna to przede wszystkim kwarc. Jest to najczęściej występująca luźna skała osadowa, a wraz z wodą i wiatrem tworzy formy akumulacyjne takie jak wydmy, wały, rewy czy wstęgi. Pod wpływem procesów lityfikacji przechodzi w skałę zwięzłą nazywaną piaskowcem (patrz Piaskowiec z Nagórzyc). Wykorzystywany jest m.in. do wyrobu szkła.
BIAŁA GÓRA:
Naj..: największa kopalnia w Polsce i jedna z największych w Europie
Wiek geologiczny: kreda
Litologia (zbiór cech i właściwości skał): piaskowce
Złoże: kredowych piasków kwarcowych
Barwa: biała
Forma rzeźby terenu: wyrobiska z profilami geologicznymi na ścianach
Cel wydobycia: przemysł szklarski i formierski
W 1922 roku to właśnie w Białej Górze powstała pierwsza pracująca na skalę przemysłową kopalnia odkrywkowa z zakładem przetwórczym piasków szklarskich i jest to dziś największa baza zasobowa w Polsce, która wystarczy jeszcze przez około 75-100 lat! Aktualnie znajduje się po obu stronach drogi prowadzącej do Smardzewic. W części wyrobisk zaprzestano już wydobycia, pozostawiając ogromne dziury w ziemi wypełnione wodą. Miejsce to wręcz unikatowe, uchodzące za największe takie złoże w Europie. Piasek, który nas tutaj najbardziej interesuje, to kredowy piasek kwarcowy. Jego zasoby w rejonie Białej Góry zalegają w asymetrycznej synklinie (w geologii wklęsły fałd, w jądrze synkliny znajdują się warstwy najmłodsze, a na zewnątrz najstarsze) Niecki Tomaszowskiej. Złoże powstało około 120-150 mln lat temu w okresie górnej kredy. Piasek zawiera ok. 98% czystego kwarcu (SiO2) i jest niesamowicie biały. A to dlatego, że poza wysoką zawartością dwutlenku krzemu charakteryzuje się również niską zawartością zanieczyszczeń takich jak tlenek żelaza (Fe2O3) i dwutlenek tytanu (TiO2). Taki piasek zobaczyć możemy na dnie wyrobiska, ponieważ czym bliżej powierzchni ziemi, tym więcej zanieczyszczeń się do niego przedostaje. Dodatkowo cechuje się stabilnym uziarnieniem o małym stopniu zróżnicowania - w przeważającej mierze o granulacji 0,1-0,5 mm. Złoża są słabo zwięzłe o lepiszczu ilastym.
Historia tutejszego piaskowca sięga prawie 100 milionów lat. Podczas trwającej wtedy epoki kredowej na tutejsze obszary wielokrotnie wkraczało i wycofywało się morze. Proces ten opisał w 1995 roku badacz i miłośnik przyrody okolic Tomaszowa Jerzy Sosnowski - "Osadzały się tutaj zarówno skały pochodzenia morskiego, jak też lądowego. Przesuwała się linia brzegowa ówczesnego wypłyconego zbiornika. W pewnym okresie z wypiętrzającego się masywu małopolskiego spływała potężna rzeka, która na obszarze niecki tomaszowskiej utworzyła deltę. Tu właśnie (…) osadzały się piaski kwarcowe transportowane z dalekich Gór Świętokrzyskich. W miarę, jak malała siła nośna owej rzeki, osadzały się tu coraz drobniejsze frakcje piasków. Złoża piasków kwarcowych w rejonie niecki osiągają grubość 150 metrów."
Piasek kwarcowy posiada bardzo szerokie zastosowanie, m.in. do produkcji szkła solarnego, wodnego, gospodarczego, płaskiego, naczyniowego oraz wełny mineralnej, chemii budowlanej, ceramiki i napełniaczy.
Od siebie dodam, że biel olśniewa, a wypełnione wodą starsze wyrobiska tworzą piękne widoki. Natura jest niesamowita :)
Źródło: www.gminatomaszowmaz.pl
Źródło: www.wikimapia.org
Źródło: www.krajoznawcy.info.pl/
ZADANIA:
UWAGA! Podchodzimy tylko do granicy lasu. Dalej jest to teren prywatny kopalni, a przede wszystkim jest to niebezpieczne. Bardzo proszę o rozwagę i ostrożność.
Warunkiem zaliczenia skrytki jest przesłanie do mnie odpowiedzi na wszystkie zadania. Nie musisz czekać aż je zaakceptuję, możesz logować znalezienie od razu po wysłaniu wiadomości. Jeśli coś będzie nie tak, skontaktuję się z Tobą :)
1. Z miejsca oznaczonego drugim waypointem zobaczyć możesz przekrój ziemi, najwyraźniej na lewej ścianie kopalni, i dostrzec możesz wyróżniające się warstwy. Dlaczego piasek jest różnokolorowy? Które warstwy są najjaśniejsze, a które najciemniejsze i co jest tego powodem?
2. Z miejsc oznaczonych pierwszym i drugim waypointem zobaczyć możesz wodę, która pojawiła się w trakcie wydobywania piasku. Jaki ma kolor? Taki sam w obu miejscach czy inny? Dlaczego?
3. To wyjątkowe tomaszowskie złoże "białego piasku" jest unikatowe na skalę europejską. Skąd się wzięło i dlaczego akurat tutaj?
4. Opcjonalnie. Miejsce jest super fotogeniczne, załącz swoją wizję kopalni ;)
TASKS:
WARNING! Please, go only to the forest border. Next is mine's private area and it is dangerous. I am asking for prudence and carefulness.
To complete the task send to me all answers by message center. You do not have to wait until I accept the answers, you can log in the finding right after sending the message. If something goes wrong, I will contact you :)
1. From the place marked with the second waypoint you can see the cross section of the ground, apparently on the left wall of the mine and see the distinctive layers. Why is the sand different? Which layers are the lightest and which are the darkest and why?
2. From the places marked with the first and second waypoint you can see the water that appeared during the extraction of sand. What color is it? Same in both places or different? Why?
3. This unique deposit of "white sand" from Tomaszów is unique on a European scale. Where did it come from and why exactly here?
4. Optional. The place is super photogenic, enclose your vision of the mine :)
Źródła: Otwarty przewodnik krajoznawczy, Biała Góra - geologia, Groty - historia.
