Diabelski Kamień
Diabelski kamień to pomnik przyrody nieożywionej, który znajduje się na wschodnim stoku Jaworzyny Krynickiej (1114 m n.p.m.), będącej najwyższym szczytem Pasma Jaworzyny Krynickiej. Usytuowany jest przy szlaku czerwonym i zielonym. Wyróżnia się oryginalnym kształtem przypominającym dużego grzyba. Istnienie samotnej skały o dziwnym wyglądzie spowodowało, że miejscowa ludność zaczęła tłumaczyć jej powstanie działaniem mocy pozaziemskich.
Geneza skał osadowych w pasmie Jaworzyny Krynickiej
Pasmo Jaworzyny Krynickiej wznosi się w południowo-wschodniej części płaszczowiny magurskiej, będącej częścią Karpat Zewnętrznych. Karpaty Zewnętrzne są zbudowane niemal wyłącznie z utworów fliszowych wieku od najwyższej jury po paleogen (w niektórych miejscach najniższy miocen). Skały osadowe wchodzące w skład płaszczowiny powstawały w zbiorniku morskim, rozdzielonym grzbietami podwodnymi na mniejsze baseny. W każdym z nich powstawały osady, które później wzięły udział w ruchach płaszczowinowych. Basen fliszowy Karpat zewnętrznych miał charakter głębokomorski, a jego szerokość wynosiła kilkaset kilometrów. W eocenie i wczesnym oligocenie powstawał kompleks gruboławicowych piaskowców magurskich. Z nich zbudowane są najwyższe wzniesienia Beskidów. Płaszczowina magurska jest największą i najwyższą tektonicznie jednostką Karpat Zewnętrznych. Zbudowana jest głównie z osadów górnej kredy i paleogenu. Przeważającą część obszaru zajmują piaskowce magurskie budujące szerokopromienne formy fałdowe. W środkowym odcinku płaszczowiny kompleksy piaskowcowe są porozrywane przez uskoki na bryły otoczone kompleksami łupkowymi. Piaskowce, łupki oraz skały margliste zostały sfałdowane i uległy spiętrzeniu. W strefie krynickiej miąższość sukcesji magurskiej waha się do około 3,5 km. Piaskowce i zlepieńce tworzą zwarty kompleks o grubości około 250 m na zboczach Jaworzyny Krynickiej.
Jak powstał?
Diabelski kamień jest ostańcem zbudowanym z piaskowców osadowych. Najniższa jej część ma kształt płyty o rozmiarach około 15x20 metrów. Powyżej znajdują się bloki o zmiennym obwodzie. Przewężenia pojawiające się w miejscach występowania płytkowych piaskowców i mułowców nadają skałce kształt grzyba. Nierównomierne ukształtowanie jest skutkiem występujących w skale różnych składników cechujących się niejednakową wytrzymałością.
Głównymi czynnikami, które ukształtowały skałę są warunki atmosferyczne - zmiany temperatury, zamarzanie wody oraz działalność wiatru. Zmiany temperatury są odpowiedzialne za proces eksfoliacji- łuszczenie i odpadanie płatami zwietrzałych fragmentów. Oddzielanie się przypowierzchniowej warstwy skalnej zachodzi pod wpływem nagrzewania się warstwy przypowierzchniowej mocniej niż jej głębsze partie w wyniku czego powstają drobne pęknięcia i skała się łuszczy. W ciągu dnia zewnętrzna cienka powłoka skały rozszerza się, a w nocy pod wpływem obniżonej temperatury powłoka się kurczy powodujac znaczne naprężenia pomiędzy wystawioną na bezpośrednie oddziaływanie temperatury zewnętrznej części reszty skały.
Woda pod wypływem ujemnej temperatury zamarza zwiększając swoją objętość o około 9%. Wzrost objętości lodu powoduje duże ciśnienie. Wielokrotne cykle zamarzania i odmarzania wody (proces multigelacji) w szczelinach i porach skały powoduje rozsadzanie i rozkruszanie skały. Proces niszczenia poprzez zamarzanie wody jest bardziej efektywny im częściej zachodzi zjawisko multigelacji.
Innym czynnikiem kształtującym jest wiatr. Unoszony wiatrem piasek i drobne odłamki skalne uderzają w kamień. Erozja wietrzna działa najsilniej u podstawy formy lub na jej środku, gdzie niesionego przez wiatr materiału jest najwięcej i jest on największy. W ten sposób niesiony materiał żłobi oraz wygładza skałę. Proces niszczenia powierzchni skalnej poprzez uderzenie w nią ziarnkami piasku nosi nazwę korazji. Występowanie różnych składników w skale cechujących się niejednakową wytrzymałością wpływa na niejednomierne rozpuszczenie skały tworzące charakterystyczny kształt. W czasie rozpuszczania dochodzi do procesu solwatacji - otoczenie cząstek rozpuszczalnika z cząsteczkami substancji rozpuszczalnej. Głównym czynnikiem środowiskowym występującym w procesie rozpuszczania jest woda.
Zadania:
- Dlaczego kamienie z jednej strony są bardziej wklęsłe? Z której strony?
- Jaki proces przyczynił się do powstania kamienia w formie grzyba?
- Jak myślisz czy erozja postępuje nadal? Co o tym świadczy?
- Opcjonalne: Kamień jest bardzo fotogeniczny, dołącz swoje zdjęcie na jego tle do wpisu
Logowanie
Odpowiedzi proszę wysyłać za pomocą mojego profilu lub na e-mail: adbrave2@gmail.com Nie trzeba czekać z logowaniem na moją odpowiedź, jeśli będzie coś źle skontaktuje się z Tobą. Logi bez odpowiedzi będą kasowane.
Źródła:
MOT Kraków, beskidsadecki.eu, wikipedia
Włodzimierz Mizerski Geologia Polski
