Zapraszam Was na wycieczkę do Orzesza na stoki wzgórza Św. Wawrzyńca w miejsce, w którym już od kilku wieków wydobywano piaskowce i zlepieńce. Z piaskowca tu wydobywanego powstawały budynki mieszkalne, pałace i obiekty sakralne. Kamieniołomy są już od kilkudziesięciu lat nieczynne ale na pamiątkę pozostawiono wielkie bloki piaskowca, a w miejscu wydobycia powstał jeszcze w PRL park. Park nie przetrwał zmian ustrojowych ale obecnie odbyła się jego rewitalizacja i znowu staje się miejscem przyjaznym mieszkańcom.
Piaskowce karbońskie z rejonu Mikołowa
Piaskowce wydobywane w lokalnych kamieniołomach należą do najmłodszej geologicznie warstwy a mianowicie do warstwy orzeskiej. Są to skały barwy jasno do ciemnoszarej oraz żółto szarej zależnej od zawartości substancji organicznej. Miejscami, w wyniku większego nagromadzenia utlenionych tlenków żelaza, przyjmują odcień żółty lub żółtobrunatny.
Tekstura piaskowców jest przeważnie bezładna, czasami kierunkowa, podkreślona przez równoległe ułożenie mikrowarstewek i smug węgla. Struktura natomiast bywa przeważnie drobnoziarnista. Mniej liczne są piaskowce średnioziarniste i gruboziarniste. Głównym minerałem piaskowców jest kwarc obok którego występują skalenie takie jak ortoklaz, mikroklin jak również plagioklazy oraz okruchy skalne.
Na podstawie prac L. Chodynieckiej i K. Probierza Piaskowce karbońskie z rejonu Mikołowa oraz I. Jonycz i B. Borówka Wykształcenie litologiczne warstw orzeskich na południowym skrzydle siodła głównego GZW
Okres górnokarboński
Lokalne piaskowce powstały w okresie górnego karbonu i obok piaskowców, mułowców iłowców występują zlepieńce oraz łupki i węgle kamienne. W trakcie tworzenia się tych utworów około 318 - 299 mln lat temu w krajobrazie dominował las bagienny z olbrzymimi paprotnikami o wysokości do 30 m i średnicy do 2 m. Wśród drzew występowały potężne łuskodrzewy czyli lepidodendrony, pieczęciowe czyli sygilarie, kalamity przypominające dzisiejsze skrzypy oraz iglasto podobne kordaity. W lesie tym rosły również paprocie, które osiągały 10 m wysokości i kończyły się pióropuszem wielkich pierzastych liści. W krajobrazie lasu karbońskiego istotne miejsce zajmowały bagna o czym świadczy roślinność bagienna i rozległe torfowiska, które rozwijały się w dolinach wolno płynących rzek obejmujących znaczne przestrzenie. Meandrujące rzeki niosące duże ilości materiału skalnego pochodzącego z erozji wypiętrzanych wówczas Sudetów akumulowały żwir, piasek, muł, ił, z których na skutek cementacji powstały skały płonne przedzielające pokłady węgli: zlepieńce, piaskowce, mułowce, iłowce.
Na podstawie pracy D. Grzesiak J. Trzepierczyński Budowa geologiczna w architekturze krajobrazu Śląskiego ogrodu botanicznego w Mikołowie
Plan wycieczki
Wycieczkę rozpoczynasz od Stanowiska nr 1, które znajduje się obok parkingu. Na miejscu zobaczysz wielkie bloki piaskowca, przyjrzyj im się uważnie, podrap powierzchnię piaskowca paznokciem i zobaczyć co się stanie i odpowiedz na pytania. Następnie udajesz się do Stanowiska nr 2 gdzie zobaczysz wielki głaz wysoki na 180cm, Twoim zadaniem jest przyjrzenie się temu obiektowi i odpowiedź na pytania. Później udajesz się na Stanowisko nr 3 i odpowiadasz na kolejne ostatnie pytanie. Na koniec możesz odpocząć w miejscu piknikowym, które zarazem jest miejscem postojowym rowerów, dzieci mają do dyspozycji plac zabaw. Możesz też odwrócić kolejność wycieczki. Na koniec możesz podjechać do kościoła neogotyckiego w centrum Orzesza i zobaczyć z jakiego materiału został zbudowany, uśmiech na Twojej twarzy będzie oznaczał że wiesz skąd pochodzą kamienne bloki użyte do budowy.
Aby zalogować EartchCacha odpowiedz na poniższe pytania
Stanowisko nr 1
1. Przyjrzyj się uziarnieniu piaskowców. Podrap powierzchnię. Jak uważasz do jakiej klasy zalicza się ten piaskowiec (drobnoziarnisty, średnioziarnisty, gruboziarnisty)?
2. Na głazach położonych najbliżej ulicy Św Wawrzyńca bardzo wyraźnie widać warstwowanie, zmierz jaką szerokość mają warstwy.
Stanowisko nr 2
3. Podrap powierzchnię głazu czy jest różnica w porównaniu do bloków ze stanowiska nr 1
4. Czy wielki głaz który widzisz to też piaskowiec, jeśli nie to co?
5. Czy głaz który widzisz znalazł się w tym miejscu w okresie karbonu?
Stanowisko nr 3
6. Na blokach występują rdzawo-brunatne przebarwienia, jak uważasz co jest tego powodem?
7. Mile widziane, ale nie obowiązkowe foto w okolicy tego EartchCacha
Zalogować znalezienie możesz bezpośrednio po przesłaniu odpowiedzi. Jeżeli Twoje odpowiedzi będą błędne, skontaktuje się sam. Wpisy bez przesłanych prawidłowych odpowiedzi będą kasowane po 14 dniach.