[IDEE19] Het Zwijnsleger
IJstijd
Het ontstaan van het huidige landschap in de IJsseldelta is het resultaat van een langdurige geschiedenis, waarbij klimaat, rivier en zee van grote invloed zijn geweest. De oudste elementen van dit landschap zijn ontstaan tijdens de eindfase van de laatste ijstijd. Die eindigde rond 9.000 voor Chr. en werd gekenmerkt door afwisselend warme en extreme koude perioden. Tijdens de koude fasen heerste een guur klimaat dat vegetatie belette tot ontwikkeling te komen. Winden uit een overwegend noordwestelijke richting hadden zodoende onbelemmerd vat op de bodem, die hoofdzakelijk uit zand bestond. De wind deed tussen circa 11.000 tot 9.000 v. Chr. een reliëf met zandkoppen en -ruggen met een noordwestelijke oriëntatie ontstaan. Vanuit de droge rivierbeddingen opgestoven zand wierp de rivierduinen op die ter plaatse van Wilsum, Oosterholt, IJsselmuiden en de zeven heuvels bij Grafhorst het landschap ook nu nog kenmerken. In het pleistocene zanddek stroomde een rivier, waarin verschillende Veluwse en Sallandse beken samenvloeiden. De zeespiegel was toen tot zo'n 120 m lager dan nu, en zo mondde de Oer-IJssel helemaal uit ter hoogte van de huidige Hollandse kustlijn. Door deze rivier werd sediment afgezet in de vorm van zandpakketten.
Moerasgebied
Een klimaatsverbetering luidde het einde van de ijstijd in. Het ijspakket dat half Nederland bedekte, begon te smelten. Als gevolg daarvan steeg de zeespiegel, maar die was nog altijd circa 20 m lager dan het huidige peil. De Noordzee, die tijdens de ijstijd grotendeels drooggevallen was, stroomde vanaf circa 6000 v. Chr. weer vol en zeewater drong ons land binnen. Op het grootste deel van het landschap had de wind toen weinig greep meer. In centraal-Nederland ontstond een meren- en dichtbegroeid moerasgebied, omringd door veengebieden. Het natte hart kreeg in de Romeinse tijd de naam Flevomeer (het huidige IJsselmeer). Het grondgebied van Kampen grensde aan de zuidoostelijke rand daarvan.
De IJssel kwam in verbinding met de Rijn en groeide daardoor uit tot een forse geul. Door de stijging van de zee en het ontstaan van het Flevomeer werd de uitstroom van de IJssel geremd, zodat hier een delta ontstond. Deze natuurlijke geulen en de verhogingen ontstaan door accumulaties van sediment op het strand waren onderhevig aan het getij. Bij vloed verdween het gebied telkens geheel onder water.
Een dergelijk gebied wordt vaak aangeduid met Zwin en vind je op het kaartje terug ten noorden van IJsselmuiden en Grafhorst. Landinwaarts was het gebied nog steeds nat, echter werd het steeds meer een veengebied.
Oudste nederzettingen
Vaste bewoning begon pas weer in de middeleeuwen, rond circa 1000 en dan met name op de rivierduinen. Hier ontstonden dan ook de oudste nederzettingen in de IJsseldelta: Wilsum, IJsselmuiden en Zalk. Toen in de middeleeuwen de bevolking bleef groeien en het hout steeds schaarser werd kwam turf op grote schaal als brandstof in gebruik. Niet alleen voor huisgebruik, maar ook door toename in ambachtslieden en industriële activiteiten. In de moerassige veengebieden hadden afgestorven planten na honderden jaren een metersdikke veenlaag gevormd die men kon wegsteken of kon opbaggeren om het vervolgens te drogen te leggen op legakkers. De turf werd daarna met platbodemschepen of vlotten naar de gebruikers gevaren. Het veengebied ten noorden van IJsselmuiden richting Grafhorst (Het Zwijnsleger) werd volop gebruikt om turf te winnen. Waarschijnlijk is de benaming Zwin verbasterd tot zwijn en leger (ligplaats) toegevoegd.
Het gebied was een inspiratiebron voor P.J.C. Gabriël (Amsterdam 1828-1903 Scheveningen). Het schilderij geeft een beeld van het drassige land ten noordoosten van IJsselmuiden: de veenplassen in het 'Zwijnsleger' bij Grafhorst, waar Gabriël 's zomers veel kwam werken. Het is een gebied, waar men turf baggerde op platte schuiten of - waar het water te ondiep was - op aan drijvende tonnen bevestigde vlonders, zoals we die op de voorgrond van het schilderij aantreffen. Links op de voorgrond zien we een platte bak, waarin men de opgebaggerde turf verzamelde voor verdere bewerking. Rechts in de verte nemen we een paar schafttenten waar.
Het gebied zal in de middeleeuwen een vergelijkbare aanblik hebben geboden daar de methode van turfwinning voor een grote periode hetzelfde is gebleven………
Lees eerst onderstaande instructies en vind het coördinaat van deze cache!
Ga naar de volgende url: Hier voor het schilderij van P.J.C. Gabriël.
Zet het schilderij full-screen in je browser met de rood omcirkelde knop:
Gebruik het scroll-wieltje van je muis om in en uit te zoomen………