[PL] Paweł Jasienica

“W tym domu w latach 1955-1970 mieszkał i tworzył Paweł Jasienica...” - tak brzmią pierwsze słowa na tablicy umieszczonej na budynku przy Dąbrowskiego 75B.

Paweł Jasienica, a właściwie Leon Lech Beynar był uznanym publicystą i historykiem, autorem książek historycznych: Polska Piastów (1960), Polska Jagiellonów (1963), Rzeczpospolita Obojga Narodów (1967–1972), w którym przedstawił własną koncepcję filozofii historii Polski, a także oficerem Armii Krajowej w trakcie II Wojny Światowej.

Po wojnie przyjął pseudonim Paweł Jasienica, by nie narażać pierwszej żony, która wtedy znajdowała się w Wilnie w Litewskiej SRR, formalnie mając status wdowy. Według niektórych źródeł nazwisko Jasienica pochodziło od nazwy wsi, w której był ukrywany w 1945 po tym jak został ranny, według innych – był to początek zdania „JA SIĘ NIC A nic nie boję”.

W czasach PRL aktywnie sprzeciwiał się cenzurze i działał w opozycji liberalno-demokratycznej, przez to był inwigilowany przez służby bezpieczeństwa. Po śmierci pierwszej żony zbliżył się do  Zofii O’Bretenny ps. “Ewa”, agentki, która jak się wiele lat później okazało, donosiła na niego. Z upływem czasu „Ewa” zdobyła sympatię i zaufanie ofiary, a w końcu i serce – w grudniu 1969 roku zawarła z nim związek małżeński. Był to ewenement, bowiem nigdy wcześniej nie doszło do ślubu agentki z inwigilowanym. Po ślubie kobieta zmieniła pseudonim na „Max” i dalej gorliwie pisała notki na męża. 19 sierpnia 1970 roku, osiem miesięcy po ślubie, wyczerpany pisarz zmarł na raka płuc. Ostatnia notatka pochodziła z dniu pogrzebu.

O Jasienicy, jego twórczości i działalności można napisać dużo, więc zaciekawionych zachęcamy do poszerzania wiedzy w własnym zakresie.

[ENG] Paweł Jasienica

In this building lived Paweł Jasienica, born as Leon Lech Beynar, known essayist and historian, author of historic books about Piast and Jagiellon Dynasty and Polish-Lithuanian Commonwealth and officer of Polish National Army during World War II.

After the war he changed his name to Paweł Jasienica in order to protect his first wife, who then lived in Vilnius, officially she was widowed. Some sources said that the name Jasienica came from the name of village, where Jasienica was hiding and being cured from his wounds, others says it came from quote: “JA SIĘ NIC A nic nie boję” (I am not scared at all).

During times of PRL he was actively criticizing censorship and was known as dissident. This made him the target of security services and government. After death of his first wife he became close with Zofia O’Bretenny (pseudonym “Ewa”), who worked as an agent and spied on historian.
In 1969 they wed each other, she changed her pseudonym to “Max” and continue her work for eight more months. Last note was written on day of Jasienica’s funeral.

For people interested in Jasienica history or his work we recommend looking into this, as there is a lot more we didn’t write about.