GC86R4B Co się płaszczy w oknie? (Earthcache) in Małopolskie, Poland created by Monikajar

GC86R4B ▼

A cache by Monikajar Message this owner

Hidden : 4/23/2019

Difficulty:

Terrain:

Size: Size: other (other)

Join now to view geocache location details. It's free!

Watch

How Geocaching Works

Please note Use of geocaching.com services is subject to the terms and conditions in our disclaimer.

Geocache Description:

1. Jak to się zaczęło
Pewnie większość keszerów mających styczność z EarthCache’ami wie, że Karpaty są górami fliszowymi zbudowanymi z płaszczowin. Wiedzą pewnie również, że dawno, dawno temu, wszystkie kontynenty zbite były w jeden ogromny obszar zwany Pangeą, położony na środku jednego, wielkiego ziemskiego oceanu. Ocean ten, przy wschodnich wybrzeżach Pangei tworzył olbrzymią zatokę zwaną Morzem lub Oceanem Tetydy, a północna część Morza/Oceanu Tetydy była miejscem, gdzie deponowały się osady, które później utworzyły Karpaty. Sytuacja ta wyglądała mniej więcej tak:

Dno Oceanu Tetydy było podzielone na tzw. baseny sedymentacyjne, których granice wyznaczały przebiegi podwodnych grzbietów. Basen sedymentacyjny Karpat miał szerokość kilkuset kilometrów i rozciągał się między płytą tektoniczną północnoeuropejską na północy, a grzbietem czorsztyńskim na południu. Dodam jeszcze, że basen sedymentacyjny Karpat podzielony był na kilka mniejszych basenów, które wzięły nazwy od pochodzących z nich płaszczowin – magurskiej, śląskiej, podśląskiej i skolskiej oraz kilku pomniejszych jednostek, również o charakterze płaszczowin – jednostki dukielskiej i grybowskiej. Dna basenów sedymentacyjnych przyjmowały ogromne ilości osadów zmywanych z lądu i przemieszczanych przez prądy zawiesinowe oraz tych z przemieszczania osadów w wyniku podmorskich osuwisk. Sytuacja zaczęła zmieniać się gwałtownie (oczywiście w sensie geologicznym) w późnej kredzie, kiedy w rejonie basenów sedymentacyjnych uaktywniły się procesy tektoniczne, które osiągnęły apogeum na przełomie paleogenu i neogenu oraz w miocenie. Ich przyczyną był napór ogromnych sił w kierunku północnym, od strony Pienińskiego Pasa Skałkowego. W wyniku przemieszczeń skorupy osady denne, których miąższość dochodziła do kilkuset metrów, zostały sfałdowane, oderwane od podłoża (odkłute) i przesunięte w kierunku północnym na odległość ok. 70 km. Modelowaniem tych procesów na Uniwersytecie Wrocławskim zajmuje się dr hab. inż. Marta Rauch (czy ktoś pamięta, że w latach 90-tych była mistrzynią Polski w ringo? Czy ktoś w ogóle pamięta ringo?). W artykule pt. „Powstawanie utworów chaotycznych związanych z nasunięciami, w świetle wyników modelowania analogowego” przedstawia prosty model powstawania płaszczowin.

Podsumowując – efektem opisanych procesów było powstanie płaszczowinowej części Karpat zwanej Zewnętrznymi Karpatami Zachodnimi, a mapa płaszczowin wygląda tak:

2. EarthCache
Stoimy przed miejscem, które ogólnie można scharakteryzować jako ciekawostkę geologiczną. Przed nami, na szerokości około 60 m, rozpościera cię wychodnia muskowitowych piaskowców krośnieńskich należących do jednostki (płaszczowiny) dukielskiej. Utwory te widzimy dzięki występowaniu w tym miejscu okna tektonicznego, które wg słownikowych definicji stanowi odsłonięty w wyniku procesów erozji obszar w obrębie płaszczowiny, na którym widoczne są utwory geologiczne stanowiące jej podłoże. W tym przypadku erozja spowodowała powstanie okna w obrębie płaszczowiny magurskiej, a pod nią pokazały się wspomniane, starsze, widoczne w GZ skały. Do bardziej obrazowego wytłumaczenia czym jest okno tektoniczne niech posłuży poniższy rysunek:

Ponieważ autor listingu jest niezwykle dumny z nabazgranego obrazka nr 4 i w stylu stachanowskim narysował tam nie tylko tektoniczne okno, dla higieny psychicznej powinien wyjaśnić jeszcze pojęcie czapki tektonicznej. Jest to okno tektoniczne au rebours - odizolowana część nasuniętej płaszczowiny.
Okno tektoniczne, które stało się mimowolnym bohaterem niniejszej zagadki nosi nazwę okna tektonicznego Klęczan – Limanowej i jak łatwo się domyślić, nazwę zaczerpnęło od odcinka, na którym występuje. Na mapie wygląda to tak:

Pytania:
1. Rzuć okiem na rys. 4. Czy formę zaznaczoną pytajnikiem możemy nazwać oknem tektonicznym w świetle przedstawionej w listingu definicji? Uzasadnij.

2. Analizując zamieszczone rysunki odpowiedz czy występowanie okien tektonicznych jest przypisane do dolin potoków (erozja wgłębna – jak na rys. 4), czy też mogą one przebiegać np. grzbietami równolegle do tych dolin? Odpowiedź podeprzyj numerem rysunku, na podstawie którego wysnułeś swoje wnioski.

3. W odsłonięciu występują piaskowce (w dotyku szorstkie, ziarna widoczne gołym okiem) i łupki (gładkie, ziarna niewidoczne). Których jest więcej? Wspomóż się prostą czynnością - na górze murku, pod odsłonięciem, znajdź kilka cienkich skalnych płytek wykruszonych ze skały macierzystej – jaka skała przeważa? Czy na powierzchni okruchów widzisz coś ciekawego?

4. Który z obrazków jest najbliższy rzeczywistemu upadowi warstw w odsłonięciu:

5. Przejdź na północno-wschodni kraniec odsłonięcia, do ostatniego wystającego okapu. Zmierz kąt zapadania tej warstwy na dolnej, spągowej powierzchni. Ile wynosi?

6. Czy w odsłonięciu widzisz jakieś wyraźne pofałdowania? Uskoki? Jeśli tak, to ile?

7. Twoje zdjęcie lub zdjęcie przedmiotu osobistego na tle odsłonięcia JEST WYMAGANE w logu.

OSTRZEŻENIE: Odsłonięcie położone jest wzdłuż odcinka drogi krajowej o dużym natężeniu ruchu. Szerokość trawiastego pobocza jest wystarczająca do poruszania się dla pieszych, ale proszę zachować szczególną ostrożność.

Additional Hints (No hints available.)