PL
Witajcie w obszarze rybnickiego parku edukacyjnego, w którym możecie poznać liczne ciekawostki z zakresu różnych obszarów nauk. Autorzy parku nie zawali sobie sprawy z tego, że niewinne oczko wodne, przed którym jesteście, może stanowić dodatkowo źródło całkiem ciekawych informacji geologicznych. Tym earthcachem posatarmy się Wam przybliżyć proces, którego efektem końcowym jest skała, której fragment widzicie przed sobą.
Serpentynit
Tą zagadkową skałą, o wyjątkowo intensywnym zielonym zabarwieniu jest właśnie serpentynit. Skała metamorficzna, powstała w wyniku procesu serpentynizacji. Skała poza unikatowym zabarwieniem posiada również dość ciekawą strukturę powierzchni. Wygląda jakby posiadała szkliwioną warstwę zewnętrzną, zawierającą niewielkie, brązowe wstawki. Nazwa skały wynika z jej podobieństwa do skóry węża.
Ta dość egzotyczna skała występuje również w Polsce. Obszary występowania to Nasłąwice, Jordanów Śląski (masyw serpentynitowy Gogołów-Jordanów), Bystrzyca Górna, Klinek (Góry Sowie), Szklary koło Ząbkowic Śląskich (masyw serpentynitowy Szklary), Grochowa, Mikołajów i Złoty Stok.
Skały ultramaficzne
Jak wspomnieliśmy - serpentynit powstaje w wyniku procesu, który zachodzi jako efekt przeobrażenia skał ultramaficznych. Są to skały magmowe, składające się niemalże w 100% z ciemnych minerałów. Skały te występują na dnie ocenów i mórz (perydotyty i piroksenity). Watro dodać, że skały spotykane są wyłącznie w obszarach działalności wulkanicznej.
Proces serpentynizacji
(schemat procesu serpentynizacji - grafika własna)
Co za proces skutkuje powstaniem skały o tak wyjątkowej urodzie? Piroksenit pierwotnie podlega wpływom wyskiego ciśnienia i wysokiej temperatury (około 600°C). Skała znajduje się w górnej części płaszcza skorupy ziemskiej. Najczęściej w wyniku ruchów teksotnicznych skała doznaje kontaktu z wodą i unosi się. W wyniku tego działania powstaje zielona skała serpentynit, a dodatkowo uwalniane są gazy: wodór i metan. Następuje również emisja sporych ilośći ciepła i temperatura dowy otaczającej skałę podczas reakcji może wynisić nawet 260°C.
To właśnie ten proces - serpentynizacja - odpowiada za tak imponujący efekt końcowy.
Serpentynizacja na planecie Mars
Informacja uzupełniająca listing EC dodana w grudniu 2020 r. w związku z akcją "Planetary Geology on Earth":
W starożytnej skorupie górskiej Marsa występują złoża serpentynitu, które mogą pomieścić do 500 m grubej warstwy wody (GEL). Na Marsie wykryto serpentynowe minerały, które mogą świadczyć o tym, że na Marcie kiedyś była woda lub wręcz istnieją jej ograniczone zasoby. Ponadto w atmosferze Marsa wykryto metan, którego występowanie świadczy o występowaniu aktywnego źródła gazu, który pochodzi z procesu serpentynizacji, opisanego w tym EC.
Serpentynity zostały odkryte na Marsie z użyciem spektometru CRISM, zlokalizowanego na Mars Reconnaissance Orbiter (MRO) (więcej informacji na temat orbitera: https://mars.nasa.gov/mro/)
Dowód na występowanie serpentynitów stanowi zdjęcie, wykonane przez MRO:
Zdjęcie przedstawia miejsce występowania serpentynitu (oznaczone kolorem czerwonym) - to mocno popękany grzbiet na południowo-wschodnim krańcu wulkanicznej prowincji Tharsis. Proces serpentynizacji wystąpił również na terenie Noahian (najstarszy obszar na powierzchni Marsa).
Zadania:
1. Dotknij "zielonej skały" i opisz jaka jest w dotyku? Jak sądzisz - dlaczego ma taką właśnie powierzchnię?
2. Czy skała posiada jednolity zielony kolor, czy też może wstawki innego koloru? Jeśli tak - opisz jakie.
3. Czy sądzisz, że skała została wydobyta w Rybniku? Uzasadnij swoją odpowiedź na podstawie opisu kesza.
4. Wykonaj zdjęcie siebie, GPS lub przedmiotu podróżnego na tle otaczającego Cię parku edukacyjnego. Jako tło możesz wybrać dowolne urządzenie doświadczalne w okolicy.
Logi bez przez przesłanych odpowiedzi będą kasowane po upływie 14 dni. Nie musisz czekać - zaloguj swoją wizytę. Jeśli będzie potrzeba - skontaktujemy się z Tobą.
EN
Welcome to the area of the Rybnik educational park, where you can learn about many interesting facts about various areas of science. The park's authors were not aware that the innocent water pond you are in front of can be a source of quite interesting geological information. With this earthcache, you will be able to familiarize yourself with the process, the end result of which is the rock whose fragment you see in front of you.
Serpentinite
This peculiar rock, with an extremely intense green color, is serpentinite. Metamorphic rock, created as a result of the process of serpentinization. Apart from the unique color, the rock also has quite an interesting surface structure. It looks like it has a glazed outer layer, containing small, brown inserts. The name of the rock results from its resemblance to the skin of the snake.
This quite exotic rock is also present in Poland. The areas of occurrence are Nasłąwice, Jordanów Śląski (serpentinite massif Gogołów-Jordanów), Bystrzyca Górna, Klinek (Góry Sowie), Szklary near Ząbkowice Śląskie (serpentinite massif Szklary), Grochowa, Mikołajów and Złoty Stok.
Ultramafic rocks
As we mentioned - serpentinite arises as a result of a process that occurs as a result of the transformation of ultramafic rocks. They are igneous rocks, composed almost 100% of dark minerals. These rocks occur at the bottom of assessments and seas (peridotites and pyroxenites). It should be noted that rocks are found only in areas of volcanic activity.
Serpentinization process
(diagram of the serpentinization process - own graphics)
What process results in the creation of a rock of such exceptional beauty? Pyroxeneite is primarily influenced by high pressure and high temperature (about 600°C). The rock is located in the upper part of the mantle of the earth's crust. Most often, as a result of texting movements, the rock experiences contact with water and rises. As a result of this action, green rock serpentinite is formed, and in addition gases are released: hydrogen and methane. It also emits a large amount of heat and the temperature of the surrounding rock during the reaction may even be up to 260°C.
It is this process - serpentisation - that is responsible for such an impressive final result.
Serpentization on the planet Mars
ISupplementary information listing EC added in December 2020 in connection with the action "Planetary Geology on Earth":
The ancient mountain crust of Mars has serpentine deposits that can hold up to 500 m of thick water layer (GEL). Serpentine minerals have been detected on Mars, which may indicate that there was once or even limited water on Martha. In addition, methane has been detected in the Martian atmosphere, which is indicative of an active gas source that comes from the serpentization process described in this EC.
Serpentinites were discovered on Mars using the CRISM spectometer, located on the Mars Reconnaissance Orbiter (MRO) (more information on the orbiter: https://mars.nasa.gov/mro/)
The evidence for the presence of serpentine is provided by a photo taken by MRO:
The photo shows the place of occurrence of serpentine (marked in red) - it is a strongly cracked ridge at the south-eastern edge of the volcanic province of Tharsis. The serpentinization process also occurred in Noahian (the oldest area on the surface of Mars).
Works:
1. Touch "green rock" and describe what is it to touch? What do you think - why does it have such a surface?
2. Does the rock have a solid green color, or maybe a patch of a different color? If so - describe what.
3. Do you think that the rock was excavated in Rybnik? Justify your answer based on the cache description.
4. Take a picture of yourself, GPS or a travel object on the background of the educational park surrounding you. As a background you can choose any experimental device in the area.
Logs without replies will be deleted after 14 days. You do not have to wait - log in your visit. If it's needed - we'll contact you.
Źródła/Sources:
http://www.planetary.org
Schoenherr, Allan A. A Natural History of California: Second Edition. Univ of California Press. pp. 35–. ISBN 9780520295117.
"Serpentine definition". Dictionary of Geology.
