[75jaarLDGS] HQ Luchtgevechtsleidings Bunker
Deze Cache is onderdeel van de serie 75 jaar bevrijding op de utrechtse heuvelrug, waarbij belangrijke locaties uit de geschiedenis van Utrechtse Heuvelrug en omgeving in de WOII aan bod komen.
De cache is gelegd ter gelegenheid van de herinnering aan 75 jaar bevrijding op 5 mei 2020.
De aanvankelijke successen die de Duitse Luftwaffe begin Tweede Wereldoorlog behaalde door aanvallende strategieën en overwicht in het luchtruim, hadden tot gevolg dat deze strijdmacht weinig oog had voor het aspect van de luchtruimverdediging. Toen de Britten in 1940 in de slag om Engeland niet op hun knieën te krijgen waren en de Duitsers geconfronteerd werden met een toenemende stroom van geallieerde bombardementsvluchten boven Duitsland, begon de Luftwaffe pas serieus te werken aan de uitbreiding van het verdedigingssysteem. Om de nachtelijke vluchten van de geallieerden effectiever te bestrijden werd een Nachtjagddivision in het leven geroepen. De staf van dit nachtjachtwapen streek in 1940 neer in Zeist op landgoed De Breul. De Duitse luchtmacht had moeite zich aan te passen aan haar nieuwe defensieve rol. De organisatie van de luchtruimverdediging bezat nog niet de spreekwoordelijke Duitse 'Gründlichkeit' en onderging talloze reorganisaties. Deze reorganisaties bleven de gehele oorlog spelen. Op een gegeven moment werden de aanpassingen steeds meer een wanhopige reactie op het tekort aan middelen en de verslechtering van de Duitse positie.'
In de tweede helft van 1943 begon de operationele staf van het 'Xll Fliegerkorps' op huis De Breul met de bouw van een bunker op het naastgelegen landgoed Bornia, net binnen de gemeentegrens van Driebergen-Rijsenburg. Bornia was al in het begin van de oorlog gevorderd en de eigenaar, diplomaat jhr.mr.dr. J.R. Clifford Kocq van Breugel, was in verzekerde bewaring gesteld. Al snel na de aanvang van de bouw werd na een reorganisatie het 'Xll Fliegerkorps' omgedoopt tot '1 Jagdkorps'. De bunker zou toen als operationeel hoofdkwartier van dit korps gaan dienen, Nog voordat de bunker ingericht was, werd de staf rond april/mei 1944 overgeplaatst naar Duitsland. Eén van de beweegredenen om te verkassen was waarschijnlijk de angst voor een invasie van de geallieerden op de Nederlandse kust. Indien de geallieerde landing daar zou plaatsvinden lag dit vitale zenuwcentrum meteen op slechts 60 km afstand van de frontlinie.
De bunker, die de codenaam 'Cäsar' kreeg, was afgeleid van het type bunker dat de Luftwaffe voor commandoposten van radarstations had ontworpen. De bunker heeft een rechthoekige plattegrond met muren van vier meter dikte. Twee hoeken van de bunker zijn afgeschuind en het geheel is overkapt met een betonnen plat dak dat uiteraard bombestendig is. Als camouflage hadden de Duitsers niet gekozen voor een poging om tot versmelting met de natuur te komen door het geheel van beplanting te voorzien of groen te schilderen. Zij hebben getracht het geheel het aanzien van een villa te geven door de betonnen wanden aan de buitenzijde met ramen, deuren en balkons te beschilderen. In de schilderkunst wordt zoiets een tromp-l'oeil genoemd. Om de bunker is een gebouw neergezet, maar door de ramen heen is het beton nog zichtbaar. De maten van de bunker zijn 22,40 meter breed, 21,80 meter diep en 13,40 meter hoog. bunker driebergen.
Na de oorlog de betonnen kolos in handen van jhr.mr.dr. J.R. Clifford Kocq van Breugel, die het gijzelaarskamp waarin hij opgesloten was geweest, ternauwernood had overleefd. De jonkheer wilde de grote bunker het liefst afbreken. Maar er waren andere prioriteiten en de heer Clifford wijdde eerst zijn energie aan het herstel van de oorlogsschade aan de andere opstallen van Bornia.
Omstreeks 1949 kreeg de jonkheer bezoek van een ambtenaar van het Ministerie van Oorlog. Hij verzocht de eigenaar van Bornia de bunker beschikbaar te stellen voor het leger. De bunker was een ideale opslagplaats voor materiaal dat trillingsvrij opgeslagen moest worden. De onderhandelingen die hierop volgden, werden niet afgerond: in 1950 werd de bunker gevorderd door de luchtmacht. Deze richtte de bunker niet in als opslagplaats maar als luchtverdedigingscentrum. Na zes jaar kreeg de bunker uiteindelijk de bestemming waar hij voor was gebouwd.
Het Ministerie van Oorlog liet in 1952 bakstenen gevels met een pilastergeleding plaatsen als omhulsel, waardoor de bunker het uiterlijk kreeg van een classicistisch herenhuis van drie bouwlagen onder een afgeplat schilddak. In de gevels werden vierruits vensters met tweeruits bovenlichten en deuren geplaatst, waarbij op de achterliggende bunkerwand vitrage werd geschilderd. In feite borduurde men voort op de camouflagemethode van de Duitsers, zij het iets overtuigender. Tegen de rechterzijgevel werd een aanbouw geplaatst en tegen de linkerzijgevel een balkon, gedragen door gemetselde muurtjes en houten zuiltjes. Het geheel werd omgeven door een hoog hekwerk met toegangshek geflankeerd door vierkante gemetselde hekpalen.
Tot 1958 werd het omhulde Cäsar gebruikt als 'Sector Operations Centre' (SOC), tijdens de koude oorlog werd de bunker gebruikt als het noodonderkomen van het op Wulpenhorst te Zeist gevestigde Commando Luchtverdediging (CLV). Deze bestemming heeft het pand behouden tot 1 november 1991.
Na enige tijd van leegstand is het pand in 1996 als bedrijfsruimte ingericht. Voor deze nieuwe bestemming is de noordoostelijke wand grotendeels uitgebroken en van vensters voorzien.
Voor het realiseren van deze serie hebben diverse mensen die de oorlog bewust hebben meegemaakt hun medewerking verleend, bij deze willen wij hen allemaal bedanken voor de tijd en moeite die zij ons hebben gegeven. Daarnaast willen wij iedereen bedanken die de plaatsing van de caches mogelijk hebben gemaakt (de gemeenten Utrechtse Heuvelrug, Leusden, Woudenberg, Scherpenzeel, Renswoude, Landgoed Beukenrode, Landgoed Den treek- Henschoten, Landgoed Huis Doorn, Stichting De Boom, Natuurmonumenten, Staatsbosbeheer, Utrechts Landschap, Waterschap Vallei&Veluwe en "de Mof") Diverse boeken/naslagwerken over de geschiedenis van de Utrechtse Heuvelrug en omgeving ten tijde van de tweede wereldoorlog alsmede de boeken van Loek Caspers, Ronald Polak, Jose Huurderman zijn een bron van informatie geweest, ook de stichting Grebbeline in het vizier, Het Grebbelinie bezoekers en informatiecentrum Fort aan de Buurtsteeg, platform Grebbelinie.nl en de Oudheidskamers van Doorn en Woudenberg.
Voor vragen en opmerkingen: teamthorocatchers@gmail.com
Voor deze serie is ook een banner beschikbaar en mag geplaatst worden als men alle geocaches en de bonus heeft gedaan .
Vergeet niet de gegevens voor de bonus te noteren indien aanwezig.