Seria „Zapomniane Perły” dotyczy dawnych, rozsianych po całym powiecie górowskim, ale nie tylko, majątków ziemskich, które sięgają swoim rodowodem niejednokrotnie kilkuset lat wstecz. Niektóre przedstawiane tu dawne dwory i pałace mogłyby zawstydzić niejedną ówczesną znaną rezydencję, jednakże okres swojej świetności mają już poza sobą. Ząb czasu okrutnie się z nimi obszedł. Wiele z pałaców pozbawionych właścicieli czy choćby gospodarza nieuchronnie chyli się ku upadkowi, a dawne parki wokół nich zarosły i zdziczały. Tylko nielicznym z dawnych rezydencji „udało się” i uzyskały drugą szansę na „dalsze życie”. Po kilku podróżach zakończonych ściskiem serca, na widok stanu w jakim dawne majątki obecnie się znajdują, wybór tematyki stał się niejako imperatywem. I nie ma tu znaczenia czy to są dobra poniemieckie. To samo dzieje się z majątkami polskimi rozsianymi na wschodzie. Odchodzi w niepamięć kawał dziedzictwa kulturowego, które nie powinno być skazane na zagładę choćby z powodu obywatelstwa (jak jeszcze do niedawna bywało w związku z państwową i ideologiczną zachętą do niszczenia wszystkiego, co poniemieckie i będące świadectwem "klasowego ucisku"). Warto wiedzieć, że tylko nieliczne z nich padły ofiarą wojennej pożogi. Większość padła łupem powojennych grabieżców, bezmyślnej dewastacji, upływającego czasu, ludzkiej obojętności lub bezdusznych przepisów. Ten kawał historii należy do nas wszystkich. Za kilkanaście/kilkadziesiąt lat po wielu z tych majątków zapewne nie będzie śladu. Stąd w pełni zasłużyły na oglądnięcie a już z pewnością na „okeszowanie”. Spójrzmy więc razem, być może po raz ostatni, w ich puste „oczodoły” okien i rozbite „czerepy” dachów. Czasem niestety już tylko w miejsca po nich… Zapraszamy.
Nazwa miejscowości Żuchlów bierze swoją nazwę od polskiego określenia "suchość", a to w kontekście braku wody. Heinrich Adamy w swoim dziele o nazwach miejscowych na Śląsku wydanym w 1888 roku we Wrocławiu wymienia najstarszą nazwę tej miejscowości w polskiej formie "Shuchłów" tłumacząc jej znaczenie "Trockenberg" jako polskie - "sucha góra". Nazwa została później fonetycznie zgermanizowana przez Niemców na Schuttlau, w wyniku czego utraciła swoje pierwotne znaczenie. Z kolei polska administracja spolonizowała tą nazwę na obecnie obowiązującą – Żuchlów, która nijak jest powiązana z pierwotnym znaczeniem.
Pierwsza wzmianka o majątku w Żuchlowie pochodzi ok. 1670 r., kiedy należał on do rodziny von Hocke. Sam pałac, w stylu klasycystycznym, powstał ok. roku 1791. Zbudowano go dla majora von Prittwitza i jego rodziny. Z kolei około 1894 r., cały majątek włącznie z pałacem ponownie zmienił właścicieli i przeszedł w ręce rodziny von Frankenberg und Ludwigsdorf. W ich posiadaniu znajdował się aż do końca II w. św. Z ich inicjatywy, w I połowie XIX w., pałac przebudowano, nadając mu obecny, neorenesansowy wygląd.
To co istnieje obecnie w części środkowej jest budynkiem parterowym, z piętrowymi bocznymi ryzalitami. Budowla jest dwutraktowa wewnątrz, zbudowana na planie prostokąta i nakryta dachami dwuspadowymi. Posiada skromne elewacje. Zdobią je jedynie trójkątne szczyty ryzalitów i proste nadproża okienne. Do pałacu prowadzi szeroki podjazd, kończący się solidnymi, kamiennymi schodami. Cały obiekt jest podpiwniczony, a piwnice posiadają oryginalne, łukowe stropy i oryginalne posadzki z XVIII w. Na parterze pałacu miesci się obszerny hol i 8 pokoi, a na piętrze 7 pokoi, w tym jeden (ok. 100 m kw.) salon. Całość uzupełnia użytkowe poddasze z dwoma pomieszczeniami po ok. 50 m. W sąsiedztwie zachowały się również liczne zabudowania gospodarcze.
Co ciekawe dwór postawiono poniżej poziomu podjazdu, który jest wzmocniony od strony ogrodu kamiennym murem oporowym wykończonym ceglanym ogrodzeniem o dekoracyjnej budowie.
W 1937 roku fundacja rodzinna Frankenberg i Ludwigsdorf zarządzała w Żuchlowie majątkiem o powierzchni: 374 ha, w tym: ziemi ornej 287 ha, 20 ha łąk, 8,8 pastwisk, 64 ha lasu, 3 ha parku i ogrodu. Dochód jaki przynosił wówczas majątek wynosił 5600 marek. Rodzina miała udziały w cukrowni, mleczarni górowskiej i krochmalni w Niechlowie. Dochód 5600 marek.
Po wojnie w budynku mieścił się miejscowy PGR, a potem w jego murach znalazła miejsce szkoła podstawowa. Obecnie budynek dawnego pałacu szuka nowego właściciela.
Właścicielami pałacu/majątku w Żuchlowie Dolnym byli:
1670 Hans Ernst Hocke
1774 Hans Christoph Freiherr von Hocke und Thomaswaldau, Neffe von Nikolaus Ludwig von Hocke
1779 major von Prittwitz
1830 Wolf Sylvius Leopold von Frankenberg - Ludwigsdorf
1894 Frau Generalin Henriette von Frankenberg und Ludwigsdorf
Warto wiedzieć, że w Żuchlowie istniały obok siebie dwa majątki i dwa pałace. Omawiany wyżej dotyczył Żuchlowa Dolnego, a większy, niestety już nieistniejący znajdował się w Żuchlowie Górnym (N51 40.730; E16 24.753). Możemy go jedynie zobaczyć na zachowanej rycinie. Kolejna zapomniana i wymazana z pamięci perełka...
Z Żuchlowem związana jest również legenda, ale tej poświęcono osobną skrzyneczkę w serii: „Legendy Góry i okolic”.
Kesz to mały pojemnik z certyfikatami nie tylko dla pierwszych znalazców.
Źródło:
Kwartalnik Górowski, wiosna 1/2003, s. XVIII.
Przewodnik Turystyczno-Krajoznawczy po Ziemi Górowskiej, Góra 2003.