A może tu było morze? EarthCache

A MOŻE TU BYŁO MORZE?

MAYBE HERE WAS A SEA?

Morza i oceany pomimo swojej pozornej jednolitości, sugerowanej przez rozległą i niemal nieskończoną taflę wody, w głębi są bardzo zróżnicowane. Z tego względu wyróżnia się w nich konkretne strefy (fig 1.). Co więcej, badania współcześnie zachodzącej sedymentacji (procesu osadzania się materiału mineralnego i organicznego) pozwoliły ustalić zależności między strefą, w której powstaje osad, a jego charakterem.

Fig. 1. Strefy sedymentacji w morzach i oceanach
 

W pobliżu brzegu morza (mniej więcej między linią przypływu i odpływu) tworzą się osady litoralne. Strefa ta charakteryzuje się dużą ruchliwością wody, dobrym naświetleniem oraz zasobnością w tlen. Gromadzą się tam głównie osady okruchowe (piaski, żwiry, głazy) pochodzące z lądu oraz materiał organiczny, np. muszle i inne szczątki organizmów żyjących w morzu. Często są to osady sztormowe, tzw. bruki, które są zapisem burz. W tej strefie powstają też plaże.

Od miejsca, w którym przestają występować rośliny przyczepione do dna morskiego, zaczyna się strefa nerytyczna, której koniec wyznacza koniec szelfu. Naświetlenie jest tam słabsze, ale obserwuje się bujne życie organiczne. W strefie tej osadzają się głównie mulaste osady przyniesione przez rzeki oraz materiał pochodzący z topnienia dryfujących gór lodowych. Na szelfie mogą powstawać również rafy.

Koniec szelfu często jest początkiem stoku kontynentalnego, co jest umowną granicą morza i oceanu. Ze stokiem kontynentalnym związana jest strefa batialna, w której wody są spokojne i ubogie w życie organiczne, światła jest mało, a wpływ lądu jest zdecydowanie mniejszy niż w poprzednich strefach. Typowymi osadami strefy batialnej są muły o charakterystycznych barwach, np. muły błękitne, szare, czerwone. W strefie tej mniej jest osadu piaszczystego.

Strefa abysalna występuje w miejscach, gdzie mówimy o dnach wielkich głębi oceanicznych. Wpływ lądu jest tam minimalny, a na dnie żyje niewiele organizmów. Tworzą się tam głównie osady drobnoziarniste (muły i iły), ale spotyka się też głębokomorskie osady piaszczyste. Pochodzą one z ponownego osadzania się zerodowanych osadów stref płytszych oraz mogą być nawiane znad pustyni.

Morza i oceany są jednak daleko od miejsca, w którym się znajdujesz. Jesteś w końcu w górach! Co morze ma z tym wszystkim wspólnego…? Tak się składa, że całkiem sporo. O Górach Stołowych mówi się, że to „kraina zrodzona z morza”. Jest tak, ponieważ skały budujące największe atrakcje tego pasma (Szczeliniec, Błędne Skały, Skalne Grzyby, Skalne Bastiony i in.) powstały ok. 100 – 90 milionów lat temu na skutek gromadzenia się osadu na dnie płytkiego morza.

Stoisz przed skalną basztą, który może Ci udowodnić, że kiedyś faktycznie było tu morze. Jeśli dobrze przyjrzysz się skałce (fig. 2, obejrzyj ją z każdej strony!) to znajdziesz na to niezbite dowody.

Fig. 2. Skalna baszta z interesującą nas warstwą (fot. P. Derkowski)
 

Teraz nie będziesz już rozważać: „A może było tu morze…?”, bo już wiesz, że było tu na pewno :)
 

Aby zalogować EC musisz odwiedzić miejsce i przesłać odpowiedzi na pytania:

1. Obejrzyj basztę, przyjrzyj się szczególnie warstwie zaznaczonej przerywaną żółtą linią (fig. 2). Opierając się o cechy wymienione w listingu, rozpoznaj w której strefie sedymentacyjnej powstał osad tworzący dziś skałkę.

2. W obrębie warstwy znajduje się chaotycznie ułożony, dobrze widoczny osad, nie będący ziarnami mineralnymi. Jakiego zjawiska może być świadkiem?

3. Początek której strefy stanowi umowny początek oceanu?
    

UWAGA! Do zalogowania tej skrytki EarthCache wymagane jest wysłanie odpowiedzi do zadań przez profil PIG_PIB. Logować można po wysłaniu rozwiązań, nie czekając na wiadomość z naszej strony. Logi bez wysłanych odpowiedzi będą kasowane w ciągu 14 dni.
 

The seas and oceans, despite their apparent uniformity, suggested by the vast and almost infinite surface of the water, are very diverse in the depths. For this reason specific zones are distinguished in them (fig. 1). What is more, studies of contemporary sedimentation (the process of mineral and organic material deposition) have established the relationship between the zone in which the sediment is formed and the petrographic characterization of this sediment.

Near the sea shore (roughly between the high and low tide lines) littoral deposits form. This zone is characterized by high water mobility, good exposure to light and oxygen richness. Mainly clastic sediments (sands, gravels, boulders) from land as well as organic material accumulate there, e.g. shells and other remains of marine organisms. Often these are sea storm deposits, so-called gravel lag, which are a record of storms. Beaches are also created in this zone.

From the place where plants attached to the seabed cease to occur, the neritic zone begins, the end of which marks the end of the continental shelf. The exposure to light is weaker there, but lush organic life is observed. Mainly silt deposits brought by the rivers and material from the melting of drifting icebergs settle in this zone. Reefs may also form on the continental shelf.

The end of the shelf is often the beginning of the continental slope, which is the conventional border of the sea and ocean. With the continental slope there is associated a bathyal zone in which waters are calm and poor in organic life, there is little light, and the impact of land is definitely less than in previous zones. The typical sediments of the bathial zone are silts with characteristic colors, e.g. blue, gray, red silts. There is less sandy sediment in this zone.

The abyssal zone occurs in the bottoms of great ocean depths. The impact of land is minimal there, and few organisms live on the bottom. Mainly fine-grained sediments (silts and clays) are formed there, but deep-sea sandy sediments are also found. They come from the re-deposition of eroded sediments of the shallower zones and can be recovered from the desert.

However, the seas and oceans are far from where you are. You are finally in the mountains! What does the sea have to do with all this ...? It so happens that quite a lot. The Stołowe Mountains are said to be "a land born of the sea." This is because the rocks that build the greatest attractions of this range (Szczeliniec, Błędne Skały, Skalne Grzyby, Skalne Bastiony etc.) were formed about 100 - 90 million years ago as a result of sediment accumulation at the bottom of the shallow sea.

You are standing in front of a rock tower that can prove to you that once there was a sea here. If you take a good look at the rock (fig. 2, see it from all sides!), you will find irrefutable evidence.

Now you will no longer consider: "Maybe here was the sea...?" Because you already know it was here for sure :)
 

To log the EC you need to visit the place and send answers to the questions:

1. Look at the rock tower, especially at the layer marked with a dotted yellow line (fig. 2). On the basis of the features mentioned in the listing, try to identify in which sedimentation zone this sediment could create.
2. Within the layer there is a chaotically arranged, clearly visible sediment, which is not mineral grains. What phenomenon can he witness?
3. The beginning of which zone is the conventional beginning of the ocean?

WARNING! To log this EC you have to send the answers to PIG_PIB profile. You can log after sending the answers, without waiting for our reply. Logs without answers will be deleted within 14 days!
 

Literatura / References:

1. Bolewski A., Parachoniak W. 1988. Petrografia. Wydawnictwa Geologiczne. Warszawa.

2. Duszyński F., Migoń P., Kasprzak M. 2018. Przewodnik geomorfologiczno-turystyczny. Góry Stołowe – kraina zrodzona z morza. PNGS. Kudowa – Zdrój.

3. Książkiewicz M. 1959. Sedymentologia [w:] Geologia dynamiczna. Wydawnictwa Geologiczne. Warszawa.
    

Grafika w tle / Background graphics: Odcisk muszli małża w skale (fot. P. Derkowski) /  A clam shell print (photo by P. Derkowski)
 

Masz pytania? Napisz do nas! Kontakt: geocaching@pgi.gov.pl