Lubicie góry? Skoro pojawiliście się w okolicy to pewnie odpowiedź brzmi: "tak". Przemierzając górskie szlaki odczuwacie zmęczenie związane z pokonywaniem sporych wysokości. Nic dziwnego. Wyobraźcie sobie jednak jak "zmęczona" musiała być natura formując tak ukochane przez Was góry. Tym earthcache'm postaramy się Wam przybliżyć procesy, które spowodowały, że Bieszczady wyglądają tak, a nie inaczej.
W miejscu, w które Was zapraszamy zobaczyć można efekt działania olbrzymich sił natury. Odsłonięcie, które widzicie nie jest odsłonięciem naturalnym. Z miejsca tego pobierany był materiał do budowy drogi, którą tutaj dojechaliście.
Rysunek przedstawiający sytuację sprzed "zderzenia": 1. Płyta europejska; 2. Blok panoński. (rysunek własny)
Trochę historii
Jak to się stało? Otóż doszło do zderzenia! Mniej więcej 28 milionów lat przed naszą erą. Ale jakie to było zderzenie! Doszło wtedy do kolizji płyty europejskiej z blokiem panońskim. Co wyniknęło z tego zderzenia? Osady fliszowe* uległy intensywnemu sfałdowaniu. Powstał szereg tak zwanych płaszczowin, utworzonych z nakładających się na siebie fałdów. Obszar Bieszczadów Zachodnich obejmują płaszczowiny dukielska i śląska.
* - osady fliszowe - okruchowe skały osadowe, zwykle o dużej miąższości, składający się z wielokrotnie powtarzających się warstw piaskowców, mułowców, łupków ilastych, czasem też zlepieńców.
Rysunek przedstawiający układ sił w momencie "zderzenia": 1. Płyta europejska; 2. Blok panoński; 3. Siła oporu bloku panońskiego; 4. Siła działająca na płytę europejską; 5. Kierunek sfałdowania. (rysunek własny)
Wspomniane sfałdowania ukształtowały krajobraz Bieszczad, który możecie dziś podziwiać.
Earthcache
Wracając do samego earthcache, jak już wspomnieliśmy, to dzięki działalności człowieka, możliwa jest obserwacja tego odsłonięcia. Powstało ono w latach 60-tych. Dziś kamieniołom nie jest już eksploatowany, a jego bezpośrednim sąsiedztwie zlokalizowano parking leśny, na terenie którego odpoczywają turyści.
Odsłonięcie w sposób wyraźny pokazuje efekt końcowy sfałdowań czyli deformację warstw fliszowych w efekcie działań ogromnego ciśnienia. Trudno wyobrazić sobie jakie siły oddziaływały na odkształcone warstwy.
Zadania do wykonania na miejscu:
1. Po prawej stronie nieczynnego kamieniołomu widzimy sfałdowaną warstwę skał, która poddana była w przeszłości działaniu olbrzymiego ciśnienia. Oszacuj pod jakim kątem nachylona jest warstwa fliszu.
2. Opisz jakie zjawisko spowodowało sfałdowanie widoczne na odsłonięciu.
3. Rozejrzyj się dookoła, czy Twoim zdaniem odsłonięcie jest zupełnie ustabilizowane, czy też widzisz coś, co świadczy o tym, że nie (podpowiedź: patrz atrybuty i uważaj na siebie).
4. Bieszczady to genialne miejsce na wykonywanie zdjęć więc zachęcamy do wykonania zdjęcia siebie, gps lub np. przedmioty podróżnego z kamieniołomem w tle.
Do you like mountains? Since you've come to the area, the answer is probably "yes". While traveling through the mountain trails, you feel tired with climbing considerable heights. Nothing unusual. But just imagine how "tired" nature must have been, forming the mountains so beloved by you. We will try to bring you closer to the processes that made the Bieszczady look this way.
In the place where we invite you to see the effect of the enormous forces of nature. The unveiling you see is not a natural one. From there, material was collected for the construction of the road you came here.
Drawing showing the situation before the "collision": 1. European plate; 2. Pannonian block. (own drawing)
A bit of history
How did this happen? Well, there was a collision! 28 million years BC ago. But what a collision it was! It was then that the European plate collided with the Pannonian block. What resulted from this collision? Flysch sediments* were intensively folded. A series of so-called mantles was created, made of overlapping folds. The area of the Western Bieszczady includes the Dukla and Silesia nappes.
* - flycatcher sediments - crumb sedimentary rocks, usually of large thickness, consisting of repeated layers of sandstone, mudstone, clay shale, sometimes also conglomerates.
A drawing showing the balance of forces at the moment of "collision": 1. European plate; 2. Pannonian block; 3. Resistance force of the Pannonian bloc; 4. The force acting on the European plate; 5. Direction of folding. (own drawing)
The above-mentioned folds shaped the landscape of the Bieszczady Mountains, which you can admire today.
EarthCache
Returning to the earthcache itself, as we have already mentioned, you can see it thanks to human activity. It was established in the 60's. Today, the quarry is no longer explored, and in its immediate vicinity there is a forest parking lot where tourists rest.
The place clearly shows the end result of folds, i.e. deformation of flysch layers as a result of extreme pressure. It is difficult to imagine what forces were acting on the deformed layers.
Tasks to be performed on site:
1. On the right side of an inactive quarry, we see a folded layer of rock that has been subjected to enormous pressure in the past. Estimate the angle at which the flysch layer is inclined.
2. Describe what phenomenon caused the folding visible at the exposure.
3. Get closer to see if you think the unveiling is completely stabilized or if you see something that shows that it is not (hint: see attributes and watch out for yourself).
4. Bieszczady Mountains are brilliant place to take pictures, so we encourage you to take a photo of yourself, GPS or for example TB with a quarry in the background.
Źródła/Sources:
1) Endyklopedia PWN, wersja online.
2) "Zrozumieć Ziemię" Państwowy Instytut Geologiczny.
3) Oficyna Wydawnicza Rewasz (przewodniki).
4) "Jak władze PRL cywilizowały Bieszczady" (Onet Podróże).
5) "Skalne atrakcje Polskich Karpat - część 3 Bieszczady" - Władysław Łoboz
