Wąwóz w Leszczu - The Gorge in Leszcz

Czy to na pewno wąwóz? - Is it definitely a gorge?

W języku polskim wąwóz to - zgodnie ze Słownikiem Języka Polskiego - głęboka, sucha dolina o wąskim dnie i stromych zboczach. Jednakże potocznie wąwóz to każda ciasna przestrzeń zamknięta z dwu stron ścianami. Wśród synonimów znajdziemy również takie określenia, jak dolina, parów, jar, holweg, głębocznica, padół, debrza, debra, wądół czy kanion. W języku potocznym czasami stosowane są zamiennie, nawet w nazewnictwie, jednakże dla geografa to inne, różniące się pojęcia - dla przykładu "Wąwóz Homole" to jar, a "Wąwóz Kraków" to jar krasowy i gardziel dolinna.

In Polish, according to the Polish Language Dictionary, a gorge is a deep, dry valley with a narrow bottom and steep slopes. However, colloquially, a gorge is any narrow space enclosed on both sides by walls. Among the synonyms, we also find such terms as valley, ravine, gully, holweg, deep valley, hollow and canyon. In colloquial language, they are sometimes used interchangeably, even in nomenclature, but for a geographer, these are different, distinct concepts - for example, “Homole Gorge” is a ravine, and “Krakow Gorge” is a karst ravine and a valley gorge.

Przyjrzyjmy się im.

Let's take a look at them.

DOLINA - VALLEY

Najbardziej ogólnym pojęciem jest dolina. To wklęsła forma terenu o wydłużonym kształcie, otoczona z dwóch stron wzniesieniami, najczęściej powstała przez działalność rzek lub lodowców.

The most general term is valley. It is a concave landform with an elongated shape, surrounded on two sides by hills, most often formed by the activity of rivers or glaciers.

WĄWÓZ - GORGE

To głęboka, sucha dolina okresowo odwadniana o małym spadku, stromych zboczach i wąskim i płaskim dnie. Cechą wyróżniającą wąwóz od innych podobnych form jest urwistość górnych części zboczy, są one pionowe lub zbliżone do pionowych. W przekroju poprzecznym zbliżony do litery V.

It is a deep, dry valley that is periodically drained, with a slight slope, steep sides, and a narrow, flat bottom. What distinguishes this gorge from other similar formations is the steepness of the upper parts of the slopes, which are vertical or nearly vertical. Its cross-section is similar to the letter V.

PARÓW

Parów to również sucha dolina o szerokim i płaskim dnie i stromych, ale nie urwistych zboczach. W przekroju poprzecznym zbliżony do czworokąta.

JAR - RAVINE

Jar to dolina rzeczna o wąskim dnie i stromych zboczach. W przekroju poprzecznym zbliżony do litery V. Często mylony z wąwozem, jest jednak bardzo prosty do odróżnienia: dnem jaru płynie ciek wodny, a wąwóz ma dno suche.

A ravine is a river valley with a narrow bottom and steep slopes. Its cross-section resembles the letter V. Often confused with a gorge, it is very easy to distinguish: a ravine has a watercourse flowing at the bottom, while a gorge has a dry bottom.

HOLWEG czyli GŁĘBOCZNICA - ROAD VALLEY

Inna nazwa to wąwóz drogowy - to forma ukształtowania terenu przypominająca wąwóz, będąca jednakże pochodzenia antropogenicznego. Forma zazwyczaj w kształcie linii prostej, w przekroju poprzecznym zbliżona do prostokąta. Płaskie dno ma szerokość odpowiadającą poruszającym się pojazdom.

It is a landform resembling a ravine, but of anthropogenic origin. It is usually straight in shape, with a cross-section similar to a rectangle. The flat bottom is wide enough for vehicles to travel on.

PADÓŁ

Padół to podłużna, wklęsła forma ukształtowania terenu, która w odróżnieniu od doliny nie ma spadku zwróconego w jedną stronę.

DEBRZA lub DEBRA

To wąska, płytka forma ukształtowania terenu o znacznym i niewyrównanym spadku, w przekroju poprzecznym zbliżona do litery V. Tworzy się zazwyczaj wzdłuż stromego zbocza.

WĄDÓŁ

To niewielka dolina o płaskim i zazwyczaj podmokłym dnie oraz stromych zboczach, okresowo odwadniania. Tworzy się z przeobrażenia debrzy w wyniku akumulacji osadów na jej dnie.

KANION czyli PRZEŁOM - CANYON

To odcinek doliny rzecznej o wąskim dnie i stromych zboczach, w którym rzeka pokonuje przeszkodę obecną na jej drodze - np. pasmo górskie.

This is a section of a river valley with a narrow bottom and steep slopes, where the river overcomes an obstacle in its path, such as a mountain range.

Co powoduje powstawanie takich form rzeźby terenu? - What causes such landforms to develop?

Ogólną odpowiedzią jest EROZJA. Erozja to proces niszczenia powierzchni terenu lub skał przez różne czynniki, antropogeniczne czy naturalne, biotyczne i abiotyczne.

Należą do nich:

• woda
• wiatr
• słońce
• przyciąganie grawitacyjne
• działalność organizmów
• działalność człowieka

The general answer is EROSION. Erosion is the process of destruction of the surface of the ground or rocks by various factors, whether anthropogenic or natural, biotic or abiotic.

These include:

• water
• wind
• sun
• gravitational pull
• activity of organisms
• human activity

Formy wąwozów czy jarów powstają głównie przez erozję wodną - deszczową czy rzeczną, stąd rozróżnienie podobnych form terenu, jak to widzieliśmy powyżej. Wąwozy - o suchym dnie - powstają głównie przez erozję deszczową. Intensywnie spływająca woda przy dużych opadach wynosi miałki materiał skalny ze sobą, żłobiąc wąwóz. W jarze - po dnie płynie potok czy strumień. To on głównie jest odpowiedzialny za erozję dna jaru. W głębocznicy za pogłębianie się dna odpowiada działalność człowieka - ruch pojazdów czy zniszczenia przez ruch pieszych i zwierząt.

Gorges and ravines are mainly formed by water erosion – rain or river erosion, hence the distinction between similar landforms, as we have seen above. Gorges with dry bottoms are mainly formed by rain erosion. During heavy rainfall, intensively flowing water carries fine rock material with it, carving out the gorge. In ravines, a stream or brook flows along the bottom. It is mainly responsible for the erosion of the ravine bottom. In a road valley, human activity is responsible for the deepening of the bottom - vehicle traffic or damage caused by pedestrians and animals.

Boczne ściany wąwozów czy jarów są niszczone przez ruchy masowe, za które odpowiedzialne jest przyciąganie grawitacyjne. Będzie to najczęściej osuwanie się ziemi na skutek nadmiernego uwilgotnienia lub pogłębiaia się dna, a co za tym idzie zwiększenie nachylenia stoku, w wyniku czego traci on stateczność.

Rozróżnia się cztery stadia rozwoju wąwozów:

• faza inicjalna – powstaje w terenie stałe zagłębienie o spadku zbliżonym do nachylenia zbocza
• faza młodości – następuje intensywny rozwój formy, powiększający jej rozmiary,  występuje szybki przebieg erozji, wąwóz przyjmuje V-kształtny profil poprzeczny z bardzo stromymi zboczami, na których zachodzą liczne procesy osuwiskowe i denudacyjne, w tej fazie tworzą się wcięcia boczne, a charakter dna jest niewyrównany;
• faza dojrzałości – procesy erozyjne ulegają znacznemu osłabieniu - w dolnym odcinku wąwozu zachodzi akumulacja, czyli gromadzenie się materiału wymywanego przez wodę, gdy w górnym i bocznych odnogach nasilenie erozji jest duże, na stabilnych skarpach pojawia się roślinność;
• faza starości – procesy erozji liniowej są nieaktywne, a wąwóz staje się parowem o U-kształtnym przekroju poprzecznym, skarpy porastają drzewa i krzewy, dno jest szerokie i płaskie.

The side walls of ravines and gorges are destroyed by mass movements caused by gravitational attraction. This usually takes the form of landslides resulting from excessive moisture or deepening of the bottom, which increases the slope angle and causes it to lose stability.

There are four stages of ravine development:

• initial phase – a permanent depression with a slope similar to that of the hillside is formed
• youth phase – intensive development of the form takes place, increasing its size rapid erosion occurs, the ravine takes on a V-shaped cross-section with very steep slopes, on which numerous landslide and denudation processes occur; in this phase, lateral indentations are formed and the bottom is uneven;
• maturity phase – erosion processes are significantly weakened – accumulation occurs in the lower section of the gorge, i.e., the accumulation of material washed away by water, while in the upper and side branches, erosion is intense, and vegetation appears on stable slopes;
• old age phase – linear erosion processes are inactive, and the ravine becomes a gully with a U-shaped cross-section, the slopes are covered with trees and shrubs, and the bottom is wide and flat.

Co dzieje się z materiałem wymytym przez wodę? - What happens to the material washed away by water?

W przyrodzie nic nie ginie.

Materiał skalny, wymyty przez wode lub rzekę, osadza się w niższej części, u ujścia wąwozu czy jaru, gdzie spada szybkość ruchu wody,a  zatem też jej siła do niesienia materiału skalnego. Ziemia osadza się często w formie stożka, stąd nazwa "stożek napływowy".

W Leszczu pośrodku - współrzędne Earthcache - możesz zaobserwować dwa stożki napływowe, które utworzone są z materiału z formy A i B, niestety przekształcone przez człowieka i silnie porosłe roslinnością. To właśnie na powierzchni stożków napływowych urządzone jest miejsce do rekreacji.

Nothing is lost in nature.

Rock material washed away by water or a river settles in the lower part, at the mouth of a gorge or ravine, where the speed of the water decreases, and thus also its power to carry rock material. The earth often settles in the form of a cone, hence the name “alluvial cone.”

In Leszcz, in the middle—Earthcache coordinates—you can observe two alluvial fans, which are formed from material from forms A and B, unfortunately transformed by humans and heavily overgrown with vegetation. It is on the surface of the alluvial fans that a recreation area has been created.

Wąwóz w Leszczu - The gorge in Leszcz

Nazwa wzięła się od nazwiska dawnych właścicieli – Hezelecht, które w XV wieku uległo spolszczeniu na Leskich, zaś nazwa ich wsi na Leszcz.

Czytając opis w folderze turystycznym opisującym przebiegający tędy zielony szlak pieszy PTTK, znajdujemy słowa "Idąc znakowanym szlakiem pieszym w kolorze zielonym przez niewielką wioskę, nagle ujrzymy rzadko spotykaną w powiecie formę terenu – głęboki, tajemniczy jar porośnięty z obu stron gęstym lasem mieszanym. Do wąwozu można także dostać się od strony Zamku Bierzgłowskiego – idąc lub jadąc główną drogą od zamku i Podleszcza – w kierunku południowo-wschodnim (wystarczy skręcić w pierwszą ulicą w lewo, którą prowadzi szlak zielony). Dnem wąwozu, którym dawniej płynął strumyk biegnie droga leśna, która stanowi świetną trasę dla amatorów kolarstwa górskiego, biorąc pod uwagę znaczny spadek terenu w tym miejscu."

Las porasta naturalne zbocza doliny rzeki Struga Papowska Mała wraz z przecinającymi je wąwozami. Jest to grąd, czyli wielogatunkowy i wielowarstwowy las liściasty.

Zatem - jar to czy wąwóz? A może obecnie jest to głębocznica, skoro środkiem przebiega droga?

The name comes from the surname of the former owners – Hezelecht, which in the 15th century was polonized to Lescy, and the name of their village to Leszcz.

Reading the description in a tourist brochure describing the PTTK green hiking trail that runs through here, we find the words: "Walking along the green-marked hiking trail through a small village, we suddenly see a type of terrain rarely found in the county – a deep, mysterious ravine covered on both sides with dense mixed forest. The ravine can also be accessed from Bierzgłowski Castle – walking or driving along the main road from the castle and Podleszcze – in a south-easterly direction (just turn left at the first street, which leads to the green trail). At the bottom of the ravine, where a stream used to flow, there is a forest road, which is a great route for mountain biking enthusiasts, given the significant slope of the terrain in this area.

The forest covers the natural slopes of the Struga Papowska Mała river valley and the ravines that cut through it. It is an oak-hornbeam forest, i.e. a multi-species and multi-layered deciduous forest.

So, is it a ravine or a gorge? Or perhaps it is now a road valley, since there is a road running through the middle of it?

ZADANIA - TASKS

Abyś mógł zaliczyć zdobycie tego Earthcache, udaj się na miejsca A i B wskazane przez waypoints skrytki, rozejrzyj się uważnie, przeczytaj powyższy opis i odpowiedz na pytania:

1. Czy tytułowy "Wąwóz w Leszczu" w miejscu A jest rzeczywiście wąwozem, a może jarem lub głębocznicą? A może to parów lub padół? Odpowiedź krótko uzasadnij.

2. Czy tytułowy "Wąwóz w Leszczu" w miejscu B jest rzeczywiście wąwozem, a może jarem lub głębocznicą? A może to parów lub padół? Odpowiedź krótko uzasadnij.

3. Czy odpowiedzi na pytania 1 i 2 się różnią? Dlaczego tak jest?

4. Wykonaj zdjęcie siebie (lub przedmiotu, który jednoznacznie Ciebie identyfikuje, np. Twojego drewniaczka, kartki z Twoim nickiem) i zamieść je w logu.

To earn this Earthcache, go to locations A and B indicated by the cache waypoints, look around carefully, read the description above, and answer the questions:

1. Is the eponymous “Wąwóz w Leszczu” (Leszcz Gorge) at location A actually a gorge, or perhaps a ravine or a deep valley? Or maybe it is a stream or a hollow? Briefly justify your answer. 

2. Is the “Gorge in Leszcz” at location B really a gorge, or is it a ravine or a deep valley? Or maybe it is a ravine or a hollow? Briefly justify your answer.

3. Do the answers to questions 1 and 2 differ? Why is that?

4. Take a photo of yourself (or an object that clearly identifies you, e.g., your wooden stick, a piece of paper with your nickname) and post it in the log.

Odpowiedzi należy przesłać używając formularza kontaktowego na moim profilu. Nie umieszczaj odpowiedzi w logach! Znalezienie kesza można zalogować zaraz po przesłaniu odpowiedzi - nie musisz czekać na moją odpowiedź. Jeśli coś będzie nie tak, na pewno się odezwę.

Brak przesłania odpowiedzi lub zdjęcia w logu będzie powodem usunięcia wpisu "Found it".

Please send your answers using the contact form on my profile. Do not post your answers in the logs! You can log the find immediately after sending your answer—you do not have to wait for my response. If something is wrong, I will definitely contact you.

Failure to submit a response or photo in the log will result in the removal of the “Found it” entry.