Παναγία Χελιδονού
Πρόκειται για ναΐσκο, που βρίσκεται πάνω στην πλαγιά απ’ όπου κατέβαινε παλιά το γεμάτο πεύκα και πλατάνια ρέμα της Χελιδονούς, στον δρόμο που οδηγεί από το Μενίδι στην Κηφισιά. Οποιος περνά σήμερα από την περιοχή δεν φαντάζεται εύκολα ότι εκεί υπήρχε μοναστήρι. Η τοπογραφία της περιοχής έχει αλλάξει. Ομως φαίνεται ότι το μοναστήρι είχε ανεγερθεί γύρω στον 14ο με 15ο αιώνα και ανακαινίστηκε πολλές φορές. Παρά το γεγονός ότι οι πρόσφατες τοιχογραφίες του συντηρήθηκαν τη δεκαετία του 1990, δεν έγιναν δημοσιεύσεις για τη χρονολόγησή τους. Ετσι παραμένουμε στις εικασίες ότι οι πρώτες τοιχογραφίες χρονολογούνται στον 16ο αιώνα, ενώ ακολούθησαν και άλλες τους επόμενους αιώνες. Είναι όμως θαυμαστή, ακόμη και για τους αμύητους στην τέχνη της αγιογραφίας, η Κοίμηση και Μετάσταση της Θεοτόκου. Πάντως, έως το 1968 η Παναγία η Χελιδονού θεωρούνταν μετόχι του Αγίου Βλασίου, της Μητρόπολης του Μενιδίου. Τότε παραχωρήθηκε στην Αγία Τριάδα Κηφισιάς....
Ένας από τους μύθους πώς πήρε το όνομα η εκκλησία στηρίζεται στην πίστη του κόσμου από παλιά ότι στο ρέμα της Χελιδονούς υπήρχαν νεράιδες, μάγισσες και δράκοι και αναφέρεται πως ένας μοναχός, που έμενε σε μια καλύβα στον Κηφισό, κυνήγησε με ξόρκια τις νεράιδες και τις έκλεισε σε μια σπηλιά και ο Σταυρωμένος του ιερού φόβιζε τις νεράιδες που κινδύνευαν να πεθάνουν από πείνα και δίψα. Αλλά, μια μαυροφορεμένη, λέει ο θρύλος, τις λυπήθηκε, τις έκλεισε μέσα στο πέπλο της και, όταν το άνοιξε, πλήθος χελιδόνια πέταξαν στον ουρανό. Έτσι δικαιολογείται πιθανόν η ονομασία, Παναγία η Χελιδονού. Σύμφωνα με έναν άλλο μύθο, το εκκλησάκι αποτελούσε το κέντρο μιας μικρής μοναστικής κοινότητας λίγων καλογριών, τις οποίες ο πασάς του Μενιδίου θέλησε να ατιμάσει, αλλά, εισακούγοντας η Παναγιά τις εικασίες τους, τις γλίτωσε μεταμορφώνοντάς τες σε… χελιδόνια. Ένας άλλος θρύλος αναφέρει ότι οι κάτοικοι της περιοχής νίκησαν κατά κράτος τους κατακτητές, παίρνοντας θάρρος από ένα… χελιδόνι που πετάχτηκε καταχείμωνο από μια σπηλιά, σαν καλός οιωνός, οπότε και οι νικητές έκτισαν το εκκλησάκι και το ονόμασαν Παναγιά Χελιδονού. Θα μπορούσε να ήταν μια θύμηση από τη νικηφόρα μάχη κατά των Γότθων, αλλά αυτό συνέβη 1.150 χρόνια από τότε που βάσει των ευρημάτων, θα μπορούσαμε να υπολογίσουμε το χτίσιμο του ναΐσκου, ενώ εκείνη την εποχή καμία ένοπλη επιχείρηση δεν έχει καταγραφεί, εκτός κι αν επρόκειτο για αντιμετώπιση ληστοσυμμοριτών. Έτσι, δεν μας μένει παρά να δώσουμε μεγαλύτερη προσοχή στην άποψη πως η ονομασία του ναΐσκου πρέπει να προέρχεται από την τοποθεσία που είναι χτισμένο. Κι αυτό, γιατί βρίσκεται στην πλαγιά απ’ όπου παλιότερα κατέβαινε το ρέμα της Χελιδονούς, μια περιοχή γεμάτη με πλατάνια και πεύκα στα οποία «φώλιαζαν» χιλιάδες χελιδόνια, που έδωσαν και την ονομασία στον χείμαρρo.
Χαρακτηριστικό αρχιτεκτονικό στοιχείο που κάνει τη Χελιδονού της Αττικής ακόμη πιο ελκυστική είναι το περίφημο «φωτάναμα». Ετσι καλείται κελί ή χώρος που βρισκόταν συνήθως μέσα στον περίβολο του μοναστηριού, όπου κατέφευγαν οι μοναχοί κατά τη διάρκεια των ολονυκτιών και εκ περιτροπής για να ζεσταίνονται και να πίνουν μια κούπα ζεστό ρόφημα τις παγερές νύχτες του χειμώνα. Δηλαδή επρόκειτο για βοηθητικά κτίσματα μοναστηριών, κυρίως σε ορεινές ή ημιορεινές περιοχές, όπου σημειώνονταν μεγάλες διαφορές θερμοκρασιών. Χελιδονούς ξεχωρίζει διότι είναι το πρώτο που εντοπίζεται σε σπήλαιο.
Η Κρύπτη
Η κρύπτη είναι ένα πλαστικό δοχείο. Περιέχει log αρχείο για όνομα και ημερομηνία.
Panagia Helidonou
It is a church, located on the slope from where the stream full of pines and plane trees used to descend, on the road that leads from Menidi to Kifissia. Whoever passes by the area today does not easily imagine that there was a monastery there. The topography of the area has changed. However, it seems that the monastery was built around the 14th to 15th century and was renovated many times. Although recent murals have been preserved in the 1990s, no dating dates have been published. Thus we remain in the speculation that the first frescoes date back to the 16th century, while others followed in the following centuries. But the Assumption and Metastasis of the Virgin Mary is wonderful, even for the uninitiated in the art of hagiography. However, until 1968, Panagia Helidonou was considered a part of Agios Vlasios, the Diocese of Menidi. Then it was granted to the Holy Trinity of Kifissia.
One of legends of how got the church its name is based on the ancient belief that in the stream of Helidonos there were fairies, witches and dragons and it is reported that a monk, who lived in a hut in Kifissos, cast spells on the fairies and locked them in a cave and the Crucified of the sanctuary frightened the fairies who were in danger of dying of hunger and thirst. But, a woman in black, says the legend, felt sorry for them, closed them in her veil and, when she opened it, many swallows flew into the sky. This probably justifies the name, Panagia Helidonou. According to another legend, the church was the center of a small monastic community of a few nuns, whom the pasha of Menidi wanted to dishonor but the Virgin Mary heard their prayers and saved them by transforming them into swallows. Another legend states that the inhabitants of the region defeated the conquerors by state, taking courage from a swallow that flew from a cave in the winter, as a good omen, at which point the winners built the church and named it Panagia Helidonou. It could have been a reminder of the victorious battle against the Goths, but it happened 1,150 years before the date that we could calculate the construction of the temple based on the findings, while at that time no armed operations were recorded, unless it was to deal with gangsters. Thus, we can only give more credit to the opinion that the name of the church must have come from the site where it is built. And this, because it is located on the slope from where the stream of Helidonou used to descend, an area full of plane trees and pines in which thousands of swallows "nested", which also gave the name to the stream.
A characteristic architectural element that makes Helidonou of Attica even more attractive is the famous "fotanama". This is called a cell or place that was usually located inside the monastery yard, where the monks took refuge during the overnight and in rotation to warm themselves and drink a cup of hot drink on icy winter nights. That is, these were auxiliary buildings of monasteries, mainly in mountainous or semi-mountainous areas, where there were large differences in temperature. Helidonou's stands out because it is the first to be found in a cave.
The Cache
The cache is a plastic box. Containing logbook for name and date.