Kamień kamieniowi nierówny EarthCache

KAMIEŃ KAMIENIOWI NIERÓWNY

SIMILAR AND YET DIFFERENT

Wzdłuż południowego, stromego stoku góry Kamień Michniowski rozciąga sią grupa kilkunastu skałek wysokości 2-8 m, zbudowanych z piaskowców kwarcytowych, tworzących wyraźny próg morfologiczny. Warstwy zapadają na północ pod kątem 15° (fig. 1).

Fig. 1. Skałka zbudowana z piaskowców dolnego dewonu z widocznym kierunkiem zapadania warstw. Fot. Anna Mader

Piaskowce mają barwę jasnoszarą. Dominują piaskowce średnioziarniste, miejscami występują gruboziarniste i zlepieńcowate z pojedynczymi otoczakami kwarcu. Oprócz przeważających piaskowców masywnych (bezstrukturalnych) spotyka się także laminowane poziomo. Skały te powstały we wczesnym dewonie, najprawdopodobniej w płytkim, przybrzeżnym morzu, do którego znoszony był przez rzekę materiał z prakontynentu Laurosji. Sfałdowanie skał nastąpiło podczas orogenezy waryscyjskiej, pod koniec karbonu a pocięcie ich spękaniami – zarówno regularnymi, ciosowymi, jak i nieregularnymi – podczas orogenezy alpejskiej, na granicy kredy i paleogenu. Miejscami powierzchnie spękań powleczone są tlenkami żelaza (fig. 2).

Fig. 2. Mineralizacja tlenkami żelaza na powierzchni spękania. Fot. Anna Mader

W plejstocenie wzdłuż nieregularnych powierzchni spękań postępowała dezintegracja (rozpad) warstw skalnych i tworzenie się form skałkowych. Dochodziło wówczas do rozsuwania się i przechylania fragmentów serii piaskowcowych w obrębie stoku Góry Kamień. Dodatkowo ruchy grawitacyjne przemieszczały odspojone bloki skalne w dół zbocza, tworząc krajobraz, który możemy dzisiaj obserwować.

Stokowe formy skałkowe rozproszone są na odcinku 200 m. Skałki w głównym, najwyższym pasie reprezentowane są przez progi, ambony, ściany oraz nieregularne baszty skalne o wysokości 2-8 m. Wśród skałek występują dwie jaskinie: Jaskinia Ponurego (fig. 3) i Szpara Alpinistów oraz jedno schronisko: Jama w Kamieniu. Jaskinia Ponurego ma 25 m długości i jest najdłuższą jaskinią pseudokrasową regionu świętokrzyskiego. Rozpoczyna się obszerną niszą podskalną i przechodzi w stopniowo zaciskający się, poziomy korytarz z kilkoma krótkimi bocznymi odgałęzieniami i kominkiem wychodzącym do powierzchni. Kierunek głównego korytarza jest zgodny z najczęstszym kierunkiem ciosu. Jaskinia powstała w rezultacie pochylenia i prawoskrętnego obrotu jednej z największych skałek grupy.

Fig. 3. Wejście do Jaskini Ponurego. Fot. Jan Urban

SŁOWNIK „GEOLOGICZNO-POLSKI”:

SPĘKANIA CIOSOWE (CIOS) – system regularnych pęknięć i szczelin powodujących podzielność skał na regularne bloki

Aby zalogować EC musisz odwiedzić miejsce i przesłać odpowiedzi na pytania: 

1. Przyjrzyj się skałkom. Ile kierunków spękań ciosowych możesz zaobserwować na ich powierzchni? Jak przebiegają najczęściej występujące spękania w stosunku do widocznych w piaskowcach warstw?

2. Czy w bloku skalnym nad Jaskinią Ponurego warstwy są nachylone tak samo, jak w skałce stanowiącej zachodnią ścianę jaskini?

3. Czy w Jaskini Ponurego jest szata naciekowa?

4. Pytanie opcjonalne: jaki błąd wkradł się na tablicy informacyjnej rezerwatu Kamień Michniowski?

UWAGA! Do zalogowania tej skrytki EarthCache wymagane jest wysłanie odpowiedzi do zadań przez profil PIG_PIB. Logować można po wysłaniu rozwiązań, nie czekając na wiadomość z naszej strony. Logi bez wysłanych odpowiedzi będą kasowane w ciągu 14 dni.

Along the southern, steep slope of the Kamień Michniowski mountain there is a group of a dozen or so rocks, 2-8 m high, made of  thick- and medium-bedded  quartzite sandstones, forming a distinct morphological threshold. The beds fall northward at an angle of 15 ° (fig. 1).
These are light grey, medium-grained sandstones, locally coarse-grained and conglomeratic with single, small quartz pebbles. Apart from the predominant massive (structrureless) sandstones there are also horizontally laminated ones.
The sandstones were formed in the early Devonian, most likely in a shallow coastal sea to which material from the old continent of Laurosia was carried by the river. The folding of the rocks took place during the Variscan orogeny, at the end of the Carboniferous, and they were cut with cracks, both regular and irregular - during the Alpine orogeny, on the Cretaceous-Paleogene boundary. Locally, the fracture surfaces are coated with iron oxides (fig. 2).
In the Pleistocene, the disintegration of rock beds and the formation of outliers progressed along irregular fracture surfaces. At that time, fragments of sandstone series within the slope of Góra Kamień spread apart and tilted. In addition, gravitational movements moved the detached rock blocks down the slope, creating the landscape that we can observe today.
Rocky slope forms, scattered over a distance of 200 m. Outliers in the main, highest belt are represented by thresholds, pulpits, walls and irregular rock towers 2-8 m high. Among the rocks, there are two caves: the Ponury Cave (fig. 3) and the Mountaineers' Cave, and one shelter – Jama w Kamieniu. The 25 meters long Ponury Cave is the longest pseudo-karst cave in the Holy Cross Mountains. It begins with a large rock niche and turns into a gradually tightening horizontal corridor with a few short side branches and a chimney extending to the surface.

To log the EC you need to visit the place and send answers to the questions:

1. How many directions of the joints can be observed of the rocks surfaces and how the most common joints proceed in relations to the bedding?

2. Do the beds in rock above the Ponury Cave fall in the same way as in the rock that creates the western wall of the Cave?

3. Is there any speleothem in the cave?

4. Optional question: what error crept on the information board of the Kamień Michniowski reserve?

WARNING! To log this EC you have to send the answers to PIG_PIB profile. You can log after sending the answers, without waiting for our reply. Logs without answers will be deleted within 14 days!
 

Literatura / References:

1. Filonowicz P., 1979. Objaśnienia do Szczegółowej Mapy Geologicznej Polski 1:50 000, Arkusz Skarżysko-Kamienna (779). Wydawnictwa Geologiczne, Warszawa.

2. Urban J. (red.), 1996. Jaskinie regionu świętokrzyskiego. Polskie Towarzystwo Nauk o Ziemi, Warszawa.

    

Grafika w tle: Wejście do Jaskini Ponurego. Fot. Jan Urban