ŚLADY IMPAKTU KREDOWEGO
TRACING THE CRETACEOUS IMPACT
Stały (skały), jak opoka…
Przed nami nieczynny kamieniołom komorowy opoki w Bochotnicy, nazwanym Ścianką Krystyny i Witolda Pożaryskich. Jest jednym z wielu dawnych kamieniołomów opoki Płaskowyżu Nałęczowskiego. No właśnie opoki, czyli białej lub żółtawej, zwięzłej, ale brudzącej palce, lekkiej i porowatej skały, zbudowanej z węglanu wapnia i krzemionki pochodzenia organicznego (przeważnie gąbkowego).
W kamieniołomie możemy zaobserwować granicę między skałami powstałymi pod koniec ery dinozaurów – mezozoiku (okres kreda) i początku ery, w której żyjemy– kenozoiku (okres paleogen). Czy właśnie wtedy nie wymarły dinozaury? Tak, a w miejscu tym zapisał się ślad zdarzenia, który rozegrał się tysiące kilometrów stąd.
Przyjrzyjmy się odsłonięciu. Widzimy opoki pocięte korytarzami po eksploatacji. Skały te powstały w kredowym (mastrycht) zbiorniku morskim. Strop opok utworzony jest przez warstwę twardego, szaro-kremowego wapienia, miejscami impregnowanego krzemionką, określonego przez badaczy jako twarde dno. W piasku glaukonitowym, wypełniającym nory zwierząt, zaobserwowano podwyższone zawartości irydu - pierwiastka rzadko występującego na Ziemi, a często w obiektach kosmicznych.
Występowanie pozytywnych anomalii irydowych w skałach na granicy masowego wymierania jest prawdopodobnie skutkiem uderzeń meteorytów i planetoid.
W tym wypadku anomalię irydową wiąże się z impaktem jukatańskim. I choć krater uderzeniowy planetoidy znajduje się na półwyspie Jukatan w Meksyku, to dowody na to wydarzenie znajdujemy w zapisie skalnym w wielu odległych zakątkach na Ziemi poprzez występowanie drobnego pyłu poimpaktowego wzbogaconego w iryd.
Katastrofa wydarzyła się pod koniec kredy, około 66-65 mln lat temu i zakończyła erę mezozoiczną. Efektem kataklizmu były m.in. gwałtowne ruchy tektoniczne i spłycenie morza – w tym rejonie do około 200 metrów (z ponad 1000 m), dlatego w profilu, powyżej opok, obserwujemy już utwory płytkomorskie: szarozielone gezy z jasnoszarymi wapieniami, należące do paleocenu – okresu geologicznego, który rozpoczyna erę kenozoiczną.
Aby zalogować EC musisz odwiedzić miejsce i przesłać odpowiedzi na pytania:
- Jaką miąższość osiągają w kamieniołomie opoki kredowe?
- Skąd pochodzi iryd w piasku glaukonitowym wypełniającym nory?
- Wejścia do kopalni są podtrzymywane przez ścianki stabilizujące zbudowane z opoki kazimierskiej. Skieruj się do wejścia po prawej stronie odsłonięcia. Znajdź fragment bogatej w skamieniałości opoki wbudowanej w ściankę przy wejściu do komory. Jak myślisz jakie zwierzęta zostały uwiecznione w opoce?
UWAGA! Do zalogowania tej skrytki EarthCache wymagane jest wysłanie odpowiedzi do zadań przez profil PIG_PIB. Logować można po wysłaniu rozwiązań, nie czekając na wiadomość z naszej strony. Logi bez wysłanych odpowiedzi będą kasowane w ciągu 14 dni.
A closed opoka quarry in Bochotnica belongs to the Nałęczów Plateau. Opoka is a white or yellowish, light and porous sedimentary rock, made of calcium carbonate and silica of organic origin (usually sponge).
In the quarry, we can observe the boundary between the rocks formed at the end of the dinosaur era - Mesozoic (Cretaceous period) and the beginning of the era in which we live - Cenozoic (Paleogene period). Didn't the dinosaurs go extinct around that time? Yes, and in this place there is a trace of an event that took place thousands of kilometers away..
Opoka rock, cut with the exploitation corridors, was formed in the Cretaceous (Maastrichtian) marine reservoir. The cap rock is formed by a layer of hard, gray-cream limestone, described as a hard ground. But what is interesting, in the glauconite sand, filling the burrows of animals, increased content of iridium was observed - an element rarely found on Earth but often in space objects.
The occurrence of positive iridium anomaly in rocks is probably connected with the meteorite and asteroid impacts.
In this case, the iridium anomaly is associated with the Yucatan impact. Although the asteroid impact crater is located on Mexico's Yucatan Peninsula, evidence of this event is found in the world rock record, through the presence of fine iridium-enriched impact dust.
The catastrophe happened at the end of the Cretaceous, about 66-65 million years ago, and ended the Mesozoic Era. The cataclysm resulted in rapid tectonic movements and shallowing of the sea - in this area to about 200 meters (from over 1000 m), therefore in the profile, above opoka rocks, we can observe shallow sea formations: gray-green gaizes with light gray limestones, belonging to the Paleocene - the geological period that begins the Cenozoic Era .
To log the EC you need to visit the place and send answers to the questions:
- What is the thickness of the Cretaceous opoka rocks in the quarry?
- What is the origin of the iridium present in glauconite sand?
- The entrances to the quarry are supported by stabilizing walls built of Cretaceous opoka rocks . Head to the entrance on the right side of the exposure. Find a fossil-rich opoka block built into the stabilizing wall at the entrance to the chamber. What animals do you think were preserved in this rock?
WARNING! To log this EC you have to send the answers to PIG_PIB profile. You can log after sending the answers, without waiting for our reply. Logs without answers will be deleted within 14 days!
Literatura / References:
-
Marcin Machalski, Granica kreda-trzeciorzęd w przełomie Wisły. Przegląd geologiczny, vol.46, nr11, 1998
-
Bogusław Bąk, Barbara Radwanek-Bąk, Oto opoka, a na niej zbudowano - Kazimierz Dolny. Górnictwo odkrywkowe, nr 1/2020
Grafika w tle / Background graphics: Pixabay.com
