KRAINA LESSOWYCH WĄWOZÓW
LOESS RAVINES
Wiatr posiada 3 wyjątkowe moce: potrafi niszczyć, transportować i budować, czego doskonałym przykładem są Kazimierskie wąwozy lessowe, a wśród nich Wąwóz Głęboczyna, zwany też Wąwozem Śmierci.
Skoro mowa o lessie, należałoby tą skałę po krótce przedstawić. Less jest drobnoziarnistą (pyłową (Fig. 1)) miękką skałą osadową, o barwie żółtokremowej, zbudowaną głównie z kwarcu, substancji ilastej i węglanów. Powstaje w wyniku działalności wiatru w warunkach względnie suchego klimatu, a jego nagromadzenia tworzą pokrywy lessowe.
Fig. 1. Frakcje materiału osadowego – Weronika Pratkowiecka
Jak powstały pokrywy lessowe okolic Kazimierza Dolnego?
W Polsce największe obszary pokryw lessowych tworzyły się w plejstocenie podczas zlodowaceń, a te najbardziej miąższe z okolic Kazimierza Dolnego (Fig. 2) pochodzą z ostatniego zlodowacenia nazywanego zlodowaceniem Wisły. Lodowiec nie dotarł do Kazimierza, ale zatrzymał się na północy Polski. Na jego przedpolu, w wyniku procesów wietrzenia, dochodziło do niszczenia pozbawionych pokrywy roślinnej osadów polodowcowych, np. piasków sandrowych i glin morenowych, z których wiatr wywiewał najdrobniejszy materiał - pył kwarcowy i przenosił w głąb lądu. W miejscach, gdzie napotykał przeszkody terenowe, takie jak grzbiety, wzniesienia czy kępy roślinności rozpoczynał się proces akumulowania (osadzania, gromadzenia) niesionego materiału. Lżejsze ziarna były transportowane na większe odległości niż cięższe ziarna (siła ciężkości).Fig. 2 Less na Wyżynie Lubelskiej występuje w formie płatów.
Fig. 2. Less okolic Kazimierza Dolnego – Izabela Olczak-Dusseldorp
Sedymentacja lessów trwała od około 30 tys. — 12 tys. lat temu z intensywnością około 1mm/rok, co dało w efekcie pokrywy lessowe dochodzące do 20 m miąższości.
Za obecny wygląd miejsca, w którym jesteśmy odpowiada woda. Lessy są bardzo podatne na erozyjne działalnie wody, dlatego około 13–10 tys. lat temu w wyniku spływu wód opadowych po nachylonych powierzchniach powstały niecki, zagłębienia bezodpływowe, kotły i systemy suchych dolin.
Gdy doliny zostały utrwalone przez roślinność - erozja ustała, ale w okresie ostatnich kilkuset lat obserwuje się ponowne uruchomienie procesów erozyjnych w lessach. Przyczynia się do tego działalność człowieka. Część dróg gruntowych przebiegających wzdłuż zboczy i suchych dolin z biegiem czasu przekształca się w wąwozy drogowe zwane głębocznicami. Jest to skutek ruchu pojazdów, erozji wodnej, wietrznej i ruchów masowych. Trudno czasem odróżnić wąwóz od głębocznicy, dlatego w okolicy Kazimierza dolnego niemal wszystkie rozcięcia nazywane są wąwozami.
Przedmioty potrzebne do zdobycia EarthCache'a:
Lupka, linijka / magnifying glass, ruler
Aby zalogować EC musisz odwiedzić miejsce i przesłać odpowiedzi na pytania:
1. W lessie dominują cząstki mineralne o średnicy 0,063–0,0039 mm, czyli tzw. frakcja pylasta. Rozetrzyj w palcach grudkę lessu. Jak uważasz czy zawiera też inne frakcje (patrz Fig. 1)? Pomocna okaże się lupka i linijka.
2. Jakiej frakcji jest najmniej w lessie? Dlaczego?
3. Jakie czynniki spowodowały, że w tych a nie innych miejscach dochodziło do akumulacji lessów?
a. ukształtowanie terenu (wzniesienia, grzbiety) i obecność szaty roślinnej
b. płaski równinny teren
c. wilgotny klimat
UWAGA! Do zalogowania tej skrytki EarthCache wymagane jest wysłanie odpowiedzi do zadań przez profil PIG_PIB. Logować można po wysłaniu rozwiązań, nie czekając na wiadomość z naszej strony. Logi bez wysłanych odpowiedzi będą kasowane w ciągu 14 dni.
The wind has 3 unique powers: it can destroy, transport and build, example of which are loess ravines of Kazimierz Dolny and popular among tourists - Głęboczyna Ravine.
Loess is a deposit of silty (Fig. 1) or loamy material that is usually buff or yellowish brown in colour and is chiefly deposited by the wind. It is composed of quartz, clay and carbonates and formed as a result of wind activity in a relatively dry climate.
How ravines of Kazimierz Dolny were formed?
Fig. 1. Grain size fractions in sediments
The largest areas of loess covers were formed in the Pleistocene during glaciations. The thickest ones from the area of Kazimierz Dolny (Fig. 2) - are connected with the last glaciation (Vistulian Glaciation). The glacier did not reach Kazimierz Dolny, but stopped in the north of Poland. In glacier foreland, as a result of weathering processes, small particles of glacial deposits were blowed away by wind and transported to places where it encountered terrain obstacles, such as ridges, hills or clumps of vegetation, where were accumulated. Smaller, lighter particles were transported over longer distances than heavier grains (force of gravity).
Loess sedimentation lasted from about 30,000 years ago—12 thousand years ago with an intensity of about 1 mm/year – and in this way loess covers reached 20 m thick.
Water is responsible for the current appearance of Kazimierz Dolny ravines because loess are very susceptible to the erosive action of water. About 13—10 thousand years ago, as a result of the runoff of rainwater on sloping surfaces - basins, depressions and dry valley systems were formed.
When the valleys were covered by vegetation - erosion stopped, but in the last few hundred years human activity (vehicle traffic along the slopes) contributes to restart of erosion processes in loesses. This is manifested by a development of road gullies on loess areas.
To log the EC you need to visit the place and send answers to the questions:
1. The loess is dominated by silt fracton (0,063–0,0039 mm). Take a loess in your hands. Does it contain other fractions as well (see Fig. 1)? A magnifying glass and a ruler will be helpful.
2. Which fraction is the least in loess? Why?
3. What factors caused the accumulation of loess in this region?
A. topography (hills, ridges) and the presence of vegetation
B. flat terrain
C. humid climate
WARNING! To log this EC you have to send the answers to PIG_PIB profile. You can log after sending the answers, without waiting for our reply. Logs without answers will be deleted within 14 days!
Literatura / References:
Jahn A., 1970. Zagadnienia strefy peryglacjalnej, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa
Grafika w tle / Background graphics: Pixabay.com
