Al zoekend naar wetenswaardigheden voor een nieuwe cache kwamen wij op de site van De Vereniging voor Heemkunde ‘Omheining’ in Heino.Het bleek dat zij een leuke wandeling gemaakt hebben door het dorp en in overleg besloten wij om een geocache aan de wandeling en fietsroute die op hun site staat te verbinden.
De cache ‘Historisch Heino’ is gebaseerd op de oorspronkelijke wandelroute met hier en daar wat weggelaten of toegevoegd. De wandeling is ca. 3 kilometer.
Over een aantal gebouwen in deze cache vind je aan het einde van deze intro extra informatie om te lezen.
Bij deze willen we de vereniging Omheining bedanken voor alle informatie die we mochten gebruiken!
Ook willen we even een vraag van de eigenaren van de (land)huizen toevoegen: Blijft u in verband met de privacy op de aangegeven wandel- en fietspaden aub?
Parkeren voor deze cache kan in het dorp, oa op de parkeerplaats van de Boni. (N 52° 26.060' E 6° 14.163')
Let op!! De derde week van augustus (maandag t/m maandag) is een deel van het dorp afgezet vanwege de Pompdagen. Een deel van deze route is dan niet bereikbaar!
Wanneer je alle vragen goed beantwoordt, kun je uiteindelijk onderstaande som oplossen om de eindcache te vinden.
Eindlocatie: N 52° 26.XYZ' E 006° 13.STU'
X = B – K + H - J
Y = A - E
Z = B - I
S = D – E - F
T = J + G
U = L - C
Je kunt jouw antwoord van de puzzel controleren op: GeoChecker.com.
We hopen dat we door deze cache wat mooie wetenswaardigheden over het mooie dorp Heino met jou kunnen delen.
Tot slot willen we B&W. cachers bedanken voor het proeflopen!
Veel plezier!
Waypoint 1
R.K. Kerk Onze Lieve Vrouw ten Hemelopneming (1924 - Canadastraat 26, Heino)
De Amsterdamse School-stijl herken je duidelijk terug in deze kerk: met baksteen zijn allemaal versieringen aangebracht. Vooral aan de binnenkant is dat goed te zien, dus het is de moeite waard om via de deur – die altijd open staat – even naar binnen te wippen en door de glazen wand te kijken.
Om de kerk te kunnen bouwen waren de gulle gaven van parochianen en een lening hard nodig. De bouw mocht alleen van start gaan onder de voorwaarde dat de kerk binnen twee jaar klaar was. De voorloper van deze kerk is namelijk nooit afgebouwd en de parochianen moesten jarenlang in het zand knielen omdat er geen fatsoenlijke vloer lag. Maar om de jaarlijkse rente op de lening voor de nieuwe kerk te kunnen betalen werd wel de bankenpacht opgeschroefd. Niettemin schonken de parochianen ook de klokken.
Waypoint 2
Meistershuus (circa 1730 - Haarstraat 1, Heino)
Helaas is het Meistershuus op het moment amper zichtbaar door het dichte groen. Toch delen we graag even de informatie:
Het ziet eruit als een boerderijtje, maar het is een voormalige school. Hier kregen de kinderen tot 1810 les. Stelt u zich voor: ze zaten soms wel met 70 tegelijk in het kleine lokaaltje! In de winter was het er steenkoud, in de zomer snikheet. De meeste leerlingen moesten trouwens in de zomer thuis op de boerderij meehelpen, dus dan bestond de klas maar uit een stuk of zeven kinderen.
Het schooltje van Heino telde heel lang maar één meester, die in het schoolgebouw woonde. Hij had het druk, want hij was tevens koster, voorzanger en bekendmaker van doop, rouw en trouw. Aan het onderwijs werden dan ook niet zo veel eisen gesteld: men was al blij als de kinderen de bijbel konden lezen, hun naam konden schrijven en een beetje konden rekenen.
Dit Meistershuus stamt uit circa 1730. Dat weten we, omdat op 30 maart 1729 de toenmalige school afbrandde. Al in 1571 had Heino echter een schooltje en een schoolmeester, Nicolaas Hendrix. De laatste onderwijzer die (in de negentiende eeuw) op deze plek woonde was Jan Thijs van Langen, telg uit een eeuwenoud docentengeslacht. Van een van zijn voorvaderen is opgetekend dat zijn loon bestond uit negen mud weite en vrij gebruik van huis en tuin.
Waypoint 4 (optioneel)
Landgoed De Vlaminckhorst (1723/1858 - Vlaminckhorstweg 38 + 40, Heino)
Hier zijn drie gebouwen het bekijken waard: de pachtboerderij, de spieker en het karnhuisje. Ze vormen qua bouwstijl een aparte combinatie, hè? Het vierkante gebouw is de spieker. Dit woord is afgeleid van het woord ‘spicarium’: voorraadschuur. Van oorsprong lieten landheren in spiekers hun graan opslaan. In latere eeuwen gebruikte de adel de spiekers veelal als buitenhuis. Ook deze spieker heeft nooit als voorraadschuur maar wel als zomerhuis gediend, vandaar de hoge ramen en de schoorstenen.
De huidige panden verkeerden jarenlang in deplorabele staat, maar het echtpaar Van der Wal heeft ze gelukkig gekocht in 2015 en regelde eveneens een EU-subsidie voor de restauratie. Zo zijn de laatste restanten gered van dit landgoed, dat al in 1444 in een akte werd genoemd. De exacte bouwjaren van de huidige gebouwen zijn niet helemaal bekend, er wordt zowel over 1723 als 1858 gesproken.
Waypoint 5
Voormalige woning dr. Doyer (1905 - Van der Capellenweg 1, Heino)
Dit huis doet sterk denken aan een Zwitsers chalet, nietwaar? Deze stijl raakte in de negentiende eeuw in zwang doordat sommige rijken in die tijd graag in de Alpen vertoefden en daar logeerden in dergelijke chalets. Ze wilden er thuis graag aan terugdenken. Het appelleerde aan het gevoel dat jagen in de bergen, een flinke wandeling en een knapperend haardvuur opwekt. Sommige welgestelden gingen wellicht niet naar Zwitserland op reis, maar vonden deze bouwstijl - en de bijbehorende romantiek - toch erg aantrekkelijk.
Het huis is echter niet gebouwd door dokter Doyer, maar door zijn voorganger, dokter Flier. Niettemin is dokter Doyer wel een van de meest markante Heinoers geweest. Het was er eentje van de oude stempel, die altijd paraat stond voor zijn patiënten. Een van de verhalen die over hem de ronde deden was dat hij op maandagmorgen tegen een volle wachtkamer met proestende patiënten riep: “Iedereen zonder onderhemd naar huis!” Dat ruimde lekker op. Tegenspraak duldde hij niet, maar ruimhartig was hij ook. In de oorlog zat hij zelfs in het verzet.
Waypoint 6
Kamphof (vermoedelijk 18e eeuw – Dorpsstraat 81, Heino)
Wat een brede daklijst! En een voorname versierde entree! Dat duidt erop dat dit geen woning van een arme sloeber was. Het huis is dan ook gebouwd als dokterswoning, eerst voor dokter Vogel en later dokter van Delden. Maar de meeste Heinoërs herinneren zich vooral Jan van Schooten en veetransport Kamphof
Waypoint 7
Kerktoren en Nicolaaskerk (circa 1400 en circa 1868, Dorpsstraat, Heino)
De toren is veel ouder dan de kerk en dat is ook goed te zien aan de steensoort en bouw (veel plomper dan de kerk, met muren van meer dan een meter dikte). In de loop der tijd heeft de toren een blikseminslag, een artillerieaanval in de WOII en diverse sloopplannen overleefd.
Zo zijn er drie verschillende kerken tegenaan gebouwd. Bij de bouw van de laatste kerk was ruimtegebrek de reden waarom de toren de afbraakstrijd overleefde. De deur van de toren staat altijd open, omdat er een stiltecentrum in is gevestigd. Op die plek werden vroeger echter de arrestanten opgesloten. De uitbaatster van café Den Borrel (nu Marktzicht) gaf de gevangenen water en brood als ze de klok luidde en de zware gewichten optrok.
De Nicolaaskerk is een waterstaatskerk, wat betekent dat het ministerie van Waterstaat de bouwplannen goedkeurde. De overheid betaalde namelijk mee aan waterstaatskerken. De bouwstijl van deze kerken verschilt nogal, in tegenstelling tot wat men vaak denkt. Let vooral even op de schijnvoegen in het stucwerk: zo leek het of men dure natuurstenen had gebruikt.
Waypoint 8
Kerkhuus (vermoedelijk 1800 - Canadastraat 2/4, Heino)
Albert Kloosterman heeft het Kerkhuus gebouwd en het is symmetrisch en robuust, met een nadrukkelijke ingang. Het heeft ornamenten in de vorm van bloemen en figuren. Overigens was op deze plek heel vroeger een dodenhuisje, oftewel een mortuarium. Inmiddels is het Kerkhuus eigendom van de Protestantse Kerk Nederland.
Waypoint 9
Het Munnikenhuis (1875 - Stationsweg 2, Heino)
Munnik of monnik, het scheelt maar één letter. Al in 1400 leefden op deze plek monniken in een boerderijtje. In 1875 werd het huidige pand neergezet. Let vooral op de sierlijsten bij de ramen, die recentelijk mooi zijn gerestaureerd. De beroemdste bewoonster was Annette Pastoors (van 1912 tot 1934). Zij was namelijk de eerste vrouwelijke wethouder van Nederland en daarmee had Heino dus een primeur.
Waypoint 11
De Treurbeuke.
De toenmalige burgemeester van Heino – De Vidal de Saint Germain (1808 – 1887) – heeft in en rond Heino veel bomen geplant en hij heeft de erenaam Heino’s bomenplanter’ ten volle verdiend. Eén van de oudste bomen van Heino is de treurbeuk in de Hof van Rakhorst. Deze is in de eerste helft van de 19e eeuw geplant. door Jan Hendrik Kloosterman, de toenmalige bewoner van Canadastraat 6 – 8. (volgens de overlevering). De meeste ‘Vidal-bomen’ zijn in de loop der jaren verdwenen. Uitbreidingsplannen, industrieterreinen en wegenaanleg waren de grootste boosdoeners. Zoals gezegd de Treurbeuke in de Hof van Rakhorst, de voormalige Gemeentetuin, heeft het overleefd.
Waypoint 12
Grandcafé de B (1897 - Canadastraat 10, Heino)
Veel Heinoers herinneren het zich nog: Grandcafé de B (voorheen café De Baron) was van 1940 tot 1982 onderdeel van het gemeentehuis. Het heeft ook wel een tamelijk voorname gevel door de versieringen bij de ramen en de brede daklijst. Bovendien springt de rechterkant van de gevel iets naar voren. Wie omhoogkijkt naar de dakpannen merkt wellicht op dat de pannen iets kleiner zijn en kruislings gelegd zijn. Het zijn zogeheten bouletpannen.
Waypoint 13
Pand 'De Nekker' (1817 - Canadastraat 6-8, Heino)
Jan Hendrik Kloosterman (1777 – 1835) heeft ‘De Nekker’ laten bouwen. Het pand kreeg een symmetrische voorgevel met kroonlijst en een opvallend grote dakkapel. In die tijd was het gebruikelijk om de ramen te voorzien van schuifvensters en luiken oftewel blinden. Kloosterman wilde ook graag twee ingangen: aan de voorkant en aan de zijkant. Handig, want voor zat de winkel. Na het overlijden van de winkelier ging zijn weduwe in het rechterdeel wonen en trok een nichtje met echtgenoot Gerrit Rakhorst in het linkerdeel. Hij was spekslager en winkelier in manufacturen en kruidenierswaren. In 1922 nam Bram Rijker het bedrijf over en tot slot werd Arie de Nekker eigenaar. Zo kreeg het pand zijn bijnaam.
Waypoint 14
De Olde Maalderieje (1919 - Canadastraat 6, Heino) en 14 april plein.
Het ‘thuishonk’ van de vereniging ‘Omheining’ is gevestigd in de voormalige maalderij van de Coop Landbouw Vereeniging Heino, zoals ook op de gevel staat. Het complex was ooit veel groter, maar door de fusie met ABC Lochem is de rest in de jaren negentig afgebroken en is alleen de maalderij overgebleven.
Wie goed kijkt ziet dat het gebouw subtiel versierd is. Let maar eens op de bogen boven de ramen en de verspringende stenen. Het zijn bakstenen ornamenten. Dat was in de jaren twintig mode bij zogeheten ‘utiliteits-gebouwen’, oftewel gebouwen die een nuttig doel dienden.