Budynek Dworca Głównego w Gdyni, choć jego najstarsza część ma zaledwie 70 lat, kryje w swych progach bardzo odległą, liczoną w milionach lat - historię. Ściany holu dworca zostały wyłożone płytami z naturalnego kamienia. Jaką historię możemy z nich odczytać? Co kryje hol gdyńskiego dworca?
Marmur
Marmur jest zaliczany do skał metamorficznych (przeobrażeniowych). Oznacza to, że aby powstał marmur, najpierw musiały istnieć inne skały, które w określonych warunkach uległy przeobrażeniu. Materiałem wyjściowym dla powstania marmuru są skały osadowe: wapienie, nieco rzadziej – dolomity. Z tych pierwszych powstają marmury kalcytowe, z drugich – dolomitowe.
Jak dochodzi do metamorfozy? W głębi ziemi panuje wysokie ciśnienie oraz temperatura rzędu kilkuset stopni Celsjusza. Pod wpływem tych czynników wapienie i dolomity ulegają przeobrażeniu w marmur.
Taka geneza wpłynęła na wygląd i właściwości powstałej skały – marmuru:
-
Jest on znacznie twardszy i dużo bardziej wytrzymały niż dolomity lub wapienie.
-
Skała ulega przekrystalizowaniu, w związku z czym jej powierzchnia zaczyna błyszczeć i wygląda jak bryłka cukru. To efekt ujawnienia się kryształów kalcytu, z których zbudowane są marmury.
-
Procesy związane z podwyższeniem temperatury oraz ciśnienia powodują zniszczenie szczątków organizmów znajdujących się w skale osadowej.
-
W strukturze marmurów powstają widoczne pasma różnobarwnego kalcytu, równoległe bądź wijące się (tzw. kierunkowe uporządkowanie minerałów).
-
Marmury zbudowane wyłącznie z czystego kalcytu lub dolomitu są białe, jednak domieszki minerałów takich jak kwarc, grafit, piryt czy tlenki żelaza nadają marmurom różowe, brązowe, szare, zielone, czarne lub barwne zabarwienie. Skała może mieć jednolitą barwę, ale mogą też pojawiać się różnobarwne smugi, pasy i gniazda.
Czarny marmur dębnicki
W tym przypadku nazwa „marmur” jest zwyczajowa i powstała ze względu na fakt, iż skała ta po wypolerowaniu upodabnia się do marmuru. W rzeczywistości jest to jednak skała osadowa zbudowana z węglanu wapnia, czyli wapień. W wapieniu z Dębnika widoczne są liczne skamieniałości. Jest to dowód, że nie jest to prawdziwy marmur, który jest skałą przeobrażoną. Procesy przeobrażenia (metamorfizmu) pod wpływem oddziaływania temperatury oraz ciśnienia powodują bowiem zatarcie pierwotnej struktury wapienia oraz zniszczenie znajdujących się w nich skamieniałości.
Wapień dębnicki pochodzi z miejscowości Dębnik leżącej w rejonie Krzeszowic, koło Krakowa. Ma on ma barwę popielatą do szarej, a po przecięciu i wypolerowaniu – czarną. Czarna barwa związana jest między innymi z obecnością pirytu (1-4%) oraz domieszki substancji organicznej (bituminy). Po rozbiciu skały wyczuwalny jest zapach siarkowodoru.
Skamieniałości
W marmurach nie znajdą się żadne skamieniałe szczątki organizmów, inaczej jest z wapieniami. W wapieniach dębnickich znajdowane są przede wszystkim skamieniałości gąbek z wymarłej pod koniec dewonu grupy stromatoporoidów:
-
stromatoporoidy masywne - duże, o obłych kształtach, często z widocznymi wewnątrz licznymi, równoległymi i falującymi liniami, nazywanymi przez laminami,
-
stromatoporoidy Amphipora (gąbki gałązkowe) – o kształach wydłużonych lub okrągłych o długości kilku centymetrów i średnicy mniejszej niż centymetr, niekiedy z widocznym w środku kanałem.
W wapieniu dębnickim sporadycznie pojawiają się też skamieniałości zwierząt z wymarłej grupy koralowców czteropromiennych, najczęściej w postaci okręgów o średnicy poniżej centymetra, z przegrodami wychodzącymi ze ściany zewnętrznej do wnętrza szkieletu.
Skamieniałości gąbek oraz koralowców świadczą, że dewońskie morze było płytkie i ciepłe. Teren dzisiejszej Polski 375 milionów lat temu znajdował się więc w strefie zwrotnikowej i podrównikowej.
EarthCache:
Aby zalogować znalezienie EarthCache musisz odwiedzić wskazane przez współrzędne tego EarthCache miejsce. Następnie musisz odpowiedzieć na poniższe pytania i przesłać je do mnie:
-
Jak sądzisz, czy płytki na ścianach w holu gdyńskiego dworca to prawdziwy marmur czy marmur dębnicki. Uzasadnij swoją odpowiedź.
-
Jak myślisz, jaki minerał nadaje kolor płytom naściennym w holu gdyńskiego dworca?
-
Rozejrzyj się, czy w płytach naściennych w holu gdyńskiego dworca znajdują się jakieś skamieniałości. Jeśli tak, czy są one pochodzenia roślinnego czy zwierzęcego? A może rozpoznasz jakie to organizmy?
-
Dołącz do swojego wpisu swoje zdjęcie (lub części siebie), przedmiotu podróżnego lub GPS z Dworcem Głównym w Gdyni lub innym elementem Dworca w tle, unikając jednocześnie spojlerów.
What is hidden in the hall of the Gdynia station?
The building of the Main Railway Station in Gdynia, although the oldest part is only 70 years old, it hides a much more older history, counted in millions of years. The walls of the station hall are lined with natural stone slabs. What history can we read from them? What is hidden in the hall of the Gdynia station?
Marble
Marble is classified as a metamorphic (metamorphosing) rock. This means that in order for marble to be created, other rocks must had existed and then transformed under certain conditions. The starting material for the creation of marble are sedimentary rocks: limestones, slightly less often - dolomites. The former are used to produce calcite marble, the latter - dolomite.
How does metamorphosis occur? Deep in the earth where there is high pressure and temperature around several hundred degrees Celsius. Under the influence of these factors, limestones and dolomites are transformed into marble.
This genesis influenced the appearance and properties of the resulting rock - marble:
-
It is much harder and much more durable than dolomites or limestones.
-
The rock recrystallizes, so its surface becomes shiny and looks like a lump of sugar. This is the result of the appearance of calcite crystals, which marbles are made of.
-
Processes related to high temperature and pressure destroy the remains of organisms found in sedimentary rock.
-
Visible bands of colorful calcite are formed in the structure of marble, parallel or winding (so-called directional arrangement of minerals).
-
Marbles made exclusively of pure calcite or dolomite are white, but admixtures of minerals such as quartz, graphite, pyrite or iron oxides give the marbles pink, brown, gray, green, black or other colors. The rock may have a solid color, but there may also be colorful smudges and stripes.
Black Dębnik marble
In this case, the name "marble" is customary and arose due to the fact that this rock resembles marble after polishing. In fact, it is a sedimentary rock made of calcium carbonate, i.e. limestone. Numerous fossils are visible in the limestone from Dębnik. This is proof that it is not real marble, which is a metamorphosed rock. The processes of transformation (metamorphism) under the influence of temperature and pressure result in the destruction of the original structure of limestone and the destruction of the fossils contained therein.
Dębnik limestone comes from the town of Dębnik located in the Krzeszowice region, near Krakow. It is gray in color, and after cutting and polishing - black. The black color is related, among other things, to the presence of pyrite (1-4%) and an admixture of organic substance (bitumen). When the rock is broken, the smell of hydrogen sulfide can be felt.
Fossils
Marbles will not contain any fossilized remains of organisms, unlike limestones. The Dębnik limestones contain mainly sponge fossils from the group of stromatoporoids, which became extinct at the end of the Devonian:
-
stromatoporoids massive - large, oval in shape, often with numerous parallel and wavy lines visible inside, called lamins,
-
stromatoporoids Amphipora (twig sponges) - elongated or round in shape, several centimeters long and less than a centimeter in diameter, sometimes with a channel visible inside.
Fossils of animals from the extinct group of four-ray corals also occasionally appear in the Dębnik limestone, most often in the form of circles with a diameter of less than a centimeter, with partitions extending from the outer wall to the interior of the skeleton.
Fossils of sponges and corals show that the Devonian sea was shallow and warm. The area of today's Poland, 375 million years ago, was located in the tropical and equatorial zones.
EarthCache:
To log finding an EarthCache, you must visit the place indicated by the coordinates of this EarthCache. Then you need to answer the following questions and send them to me:
-
Do you think that the tiles on the walls in the hall of the Gdynia station are real marble or Dębnik marble? Justify your answer.
-
What mineral do you think gives the color to the wall panels in the hall of the Gdynia station?
-
Look around to see if there are any fossils in the wall panels in the hall of the Gdynia station. If so, are they of plant or animal origin? Or maybe you can recognize which organism?
-
Attach a photo of yourself (or part of yourself), a travel item or a GPS with the Gdynia Central Station or another element of the station in the background to your entry, while avoiding spoilers.