Polska wersja poniżej
English version below

Tato Earthcache nám pomůže zjistit, co je to pegmatit. Objevíme také zajímavou a ne tak běžnou texturu vyvřelé horniny zvanou: grafická textura.

Ve svých pozorováních je potřeba zaměřit části pomníku s polským nápisem "Jaworowy" a českým nápisem "Javorový". Hledejte pegmatity.

1. Najděte na pomníku pegmatity a pozorujte je. Jaký je největší jednotlivý krystal pegmatitu, který jste našli? Jakou barvu má tento minerál. Zkus uhodnout, o jaký minerál se jedná.
2. Na které straně pomníku, na straně s polským názvem „Jaworowy“ nebo na straně s českým názvem „Javorový“ je větší pegmatit?  Popište jeho strukturu vlastními slovy.
3. Na které straně pomníku, na straně s polským názvem „Jaworowy“ nebo na straně s českým názvem „Javorový“ lze vedle pegmatitu nalézt grafickou texturu?

Na vrcholu Javorový najdeme pomník s nápisem. Některé nápisy jsou pro nás jasně srozumitelné. Z obelisku se dozvíme, že organizace PTTS oslavila v roce 2022 100. výročí. Budeme si také moci přečíst název vrcholu Javorový ve dvou jazycích, češtině a polštině, a dozvědět se o nadmořské výšce.

Zdroj: grafika z webu Geocaching.com a vlastní fotografie.

Cvičené oko však objeví v žule další záhadný nápis. V létě 2024 celá geocachingová globální komunita pracuje na společném cíli, Cosmic Quest. Mimozemská civilizace nám poslala zprávu. Zdá se, že skryté kosmické poselství je vepsáno také do kamene nacházejícího se na vrcholu Javorový. Zkusme to společně dekódovat!

Žula

Kámen na vrcholu Javorový je z větší části žula. Než přejdeme k dalším detailům, připomeňme si krátce, co je to žula. Žula je druh rušivé vyvřelé horniny, která se tvoří hluboko pod povrchem Země a skládá se převážně z křemene, živce a slídových minerálů. Je to jedna z nejtvrdších a nejodolnějších hornin na Zemi, díky čemuž se běžně používá ve stavebnictví a architektuře. Je to také perfektní kámen pro výrobu pomníků. Žula je poměrně běžná a lze ji nalézt po celém světě.

Zdroj: Vlastní foto

Pegmatity

Ale zajímavé je, že žulový blok na vrcholu Javorový není 100% žula. Jedinečné na něm je, že některé jeho části obsahují pegmatické inkluze. Pegmatit je druh vyvřelé horniny s velkou zrnitou texturou a velkou velikostí krystalů. Vyznačuje se přítomností velmi velkých minerálních krystalů, které mohou mít velikost od 2 cm přes několik centimetrů až po několik metrů. Pegmatity jsou často spojovány s granity. Obvykle se tvoří v blízkosti žuly.

Jak vzniká pegmatit?

Pegmatity vznikají pomalým ochlazováním magmatu. Vznikají v závěrečných fázích tuhnutí magmatu, obvykle jako intruze nebo jako žíly v žulových horninách. Pegmatity mají často podobné chemické složení jako žula. Rozdíl oproti pegmatitům je však v tom, že proces chlazení je velmi pomalý, což umožňuje růst velkých krystalů. Kromě toho pegmatity často obsahují různé minerály, včetně vzácných a exotických, které nejsou typické pro jiné vyvřelé horniny.

Význam pegmatitů

Pegmatity mají také velký vědecký význam. Tato hornina poskytuje pohled na složité krystalizační a mineralizační procesy, které se vyskytují hluboko v zemské kůře. Kromě toho mají pegmatity často ekonomický význam kvůli přítomnosti vzácných minerálů, z nichž některé lze ekonomicky využít jako zdroje nerostných surovin, jako je berylium, lithium nebo granát.

Grafická textura

Konečně se dostáváme k tajemnému vesmírnému písmu v naší žule z Javorového štítu s pegmatitovými inkluzemi. Kosmické písmo je vlastně geologický jev, kterému se říká grafická textura. Grafická textura je speciální typ textury, který se vyskytuje v žulových vyvřelinách.

Zdroj: Vlastní foto

Grafické žuly jsou téměř výlučné pro žulový pegmatit. Geologický termín grafická textura pochází z řeckého slova „Graphos“ nebo latinského slova „Graphus“, což znamená „psát“. Geologové použili tento termín k popisu této specifické horninové textury, protože vzor textury připomíná starověké klínové nebo runové písmo nebo jiné záhadné nápisy.

Grafická vyvřelá textura je charakterizována srůstem dvou minerálů, obvykle křemene a alkalického živce. Křemenný minerál tvoří inkluze ve tvaru písmene V v minerálu živce.
K zajímavému tvaru a prorůstání obou minerálů dochází v důsledku přítomnosti vodnaté tekutiny.

Zdroje:

https://geology.com/rocks/pegmatite.shtml
https://openeducationalberta.ca/practicalgeology/chapter/2-3-mineral-properties/
https://www.alexstrekeisen.it/english/pluto/graphic.php
https://geologybase.com/graphic-granite/

Polska wersja

Ten Earthcache pomoże nam dowiedzieć się, czym jest pegmatyt. Odkryjemy także ciekawą i niezbyt powszechną teksturę skał magmowych zwaną: teksturą graficzną.

W swoich obserwacjach należy skupić się na fragmentach pomnika z polskim napisem „Jaworowy” i czeskim napisem „Javorový”. Szukaj pegmatytów.

1. Znajdź na pomniku pegmatyty i dokonaj ich obserwacji. Jaki rozmiar ma największy pojedynczy kryształ pegmatytu który znalazłeś? Jakiego koloru jest ten minerał? Spróbój odgadnąć co to za minerał.
2. Po której stronie pomnika, na stronie z polskim napisem „Jaworowy” czy na stronie z czeskim napisem „Javorový”, znajduje się większy pegmatyt? Opisz w skrócie jego strukturę własnymi słowami.
3. Po której stronie pomnika obok pegmatytu znajduje się tekstura graficzna, na stronie z polskim napisem „Jaworowy” czy na stronie z czeskim napisem „Javorový”,

Na szczycie Jaworowego znajduje się pomnik z napisem. Niektóre napisy są dla nas zrozumiałe. Z obelisku dowiadujemy się, że w 2022 roku organizacja PTTS obchodziła 100-lecie swojego istnienia. Będziemy mogli także przeczytać nazwę szczytu góry Jaworowy w dwóch językach, czeskim i polskim, a także dowiedzieć się jaką wysokość nad poziomem morza ma ten szczyt.

Źródło: grafika ze strony Geocaching.com i własna fotografia.

Wprawne oko odkryje jednak kolejne tajemnicze napisy na granicie pomnika. Latem 2024 roku cała światowa społeczność geocachingowa będzie pracować nad wspólnym celem – Cosmic Quest. Obca cywilizacja wysłała nam wiadomość. Wydaje się, że w kamieniu znajdującym się na szczycie Jaworowego zapisane jest także ukryte przesłanie kosmiczne. Spróbujmy to wspólnie rozszyfrować!

Granit

Kamień na  szczycie góry Jaworowy składa się głównie z granitu. Zanim przejdziemy do dalszych szczegółów, przypomnijmy sobie krótko, czym jest granit. Granit to rodzaj skały plutonicznej, która tworzy się głęboko pod powierzchnią Ziemi i składa się głównie z minerałów kwarcu, skalenia i miki. Jest to jedna z najtwardszych i najtrwalszych skał na Ziemi, dlatego powszechnie stosowana jest w budownictwie i architekturze. Jest to także doskonały kamień do wykonywania pomników. Granit jest dość powszechny i ​​​​można go znaleźć na całym świecie.

Zdroj: Vlastní foto

Pegmatyty

Ale ciekawe jest to, że granitowy blok na górze Javorowy nie jest w 100% granitem. Wyjątkowość tego pomnika i skały z której został wykonany polega na tym, że w niektórych jego częściach znajdują się inkluzje pegmatyczne. Pegmatyt to rodzaj skał magmowych o dużej ziarnistej teksturze i dużych rozmiarach kryształów. Charakteryzuje się obecnością bardzo dużych kryształów mineralnych, które mogą mieć wielkość od 2 cm do kilku centymetrów aż do kilku metrów. Pegmatyty często kojarzone są z granitami. Zwykle tworzą się w pobliżu granitu.

Jak powstaje pegmatyt?

Pegmatyty powstają w wyniku powolnego schładzania się magmy. Tworzą się w końcowych stadiach krzepnięcia magmy, zwykle w postaci intruzji lub żył w skałach granitowych. Pegmatyty często mają podobny skład chemiczny do granitu. Jednak różnica w stosunku do pegmatytów polega na tym, że proces chłodzenia jest bardzo powolny, co pozwala na wzrost dużych kryształów. Ponadto pegmatyty często zawierają różnorodne minerały, w tym rzadkie i egzotyczne, które nie są typowe dla innych skał magmowych.

Znaczenie pegmatytu

Duże mają również duże znaczenie naukowe. Skała ta pozwala nam na wgląd w złożone procesy krystalizacji i mineralizacji zachodzące głęboko w skorupie ziemskiej. Ponadto pegmatyty mają często również znaczenie gospodarcze ze względu na obecność rzadkich minerałów, z których niektóre można ekonomicznie wykorzystać jako źródła minerałów, takich jak beryl, lit czy granat.

Tekstura graficzna

W końcu dotarliśmy do omówienia tajemniczego kosmicznego pisma zawartego w naszym granicie z inkluzjami pegmatytów ze szczytu góry Jaworowy. Kosmiczna czcionka jest w rzeczywistości zjawiskiem geologicznym zwanym teksturą graficzną. Tekstura graficzna to specjalny rodzaj tekstury występujący w granitowych skałach magmowych.

Źródło: Własne zdjęcie

Granity graficzne są prawie wyłącznie granitowymi pegmatytami. Geologiczny termin „tekstura graficzna" pochodzi od greckiego słowa „Graphos” lub łacińskiego słowa „Graphus” oznaczającego „pisać”. Geolodzy użyli tego terminu do opisania tej specyficznej tekstury skały, ponieważ wzór tekstury przypomina starożytne pismo klinowe, pismo runiczne lub inne tajemnicze inskrypcje.

Graficzna tekstura magmowa charakteryzuje się połączeniem dwóch minerałów, zwykle kwarcu i skalenia alkalicznego. Minerał kwarcowy tworzy inkluzję w kształcie litery V w minerale skaleniowym. Ciekawy kształt i przerost obu minerałów następuje dzięki obecności wodnistej cieczy.

Źródła:

https://geology.com/rocks/pegmatite.shtml
https://openeducationalberta.ca/practicalgeology/chapter/2-3-mineral-properties/
https://www.alexstrekeisen.it/english/pluto/graphic.php
https://geologybase.com/graphic-granite/

English version

This Earthcache will help us learn what a pegmatite is. We will also discover an interesting and not so common igneous rock texture called: graphic texture.

In you observations  you need to focus on the parts of the monuments with the Polish inscription "Jaworowy" and Czech inscription "Javorový". Look for pegmatites. 

1. Find pegmatites on the monument and observe them. What is the biggest individual pegmatite crystal which you have found? What color does this mineral have. Try to guess what mineral it is.
2. Which side of the monument, the side with Polish name "Jaworowy" or Czech name "Javorovy" has a bigger pegmatite? Describe its structure in your own words.
3. Which side of the monument, the side with Polish name "Jaworowy" or Czech name "Javorovy" containes the graphic texture nexto the pegmatite inclusion?

On the peak of the Javorovy Mountain we will find a monument with writing on it. Some of the inscriptions are clearly understandable to us. We can learn from the obelisk that the PTTS organization had its 100 anniversary in 2022. We will also be able to read the name of the peak Javorovy in two languages, Czech and Polish and learn about the elevation above the sea level.

Sourc: graphic from the Geocaching.com webpage and own photo.

However, a trained eye will discover another mysterious inscription in the granite. In the summer of 2024 the whole geocaching global community is working on a common goal, cosmic quest. Alien civilization has sent us a message. It seems like a hidden cosmic message is also inscribed in the stone located on the peak of Javorovy Mountain. Let us try jointly decode it!

Granite

The stone monument located at the peak of Javorovy Mountain is for a most part a granite. Before we move on to further details, let's briefly remind ourselves what granite is. Granite is a type of intrusive igneous rock that is formed deep beneath the Earth's surface and consists mainly of quartz, feldspar, and mica minerals. It is one of the hardest and most durable rocks on Earth, which makes it commonly used in construction and architecture. It is also a perfect stone for making monuments. Granite is quite common and can be found all over the world.

Zdroj: Vlastní foto

Pegmatite

But interestingly enough, the granite block at the peak of Javorovy is not a 100% granite. The unique thing about it is that some parts of it include pegmatitic inclusions. Pegmatite is a type of igneous rock with a large grainy texture and large crystal size. It is characterized by the presence of very large mineral crystals that can range from 2 cm, to several centimeters to even several meters in size. Pegmatites are often associated with granites. They usually form near granite. 

How do pegmatites form?

Pegmatites are formed by the slow cooling of magma. They form in the final stages of magma solidification, usually as intrusions or as veins in granitic rocks. Pegmatites often have a similar chemical composition as granite. However, the difference with pegmatites is that the cooling process is very slow, which allows large crystals to grow. In addition, pegmatites often contain a variety of minerals, including rare and exotic ones that are not typical of other igneous rocks.

The importance of pegmatites

Pegmatites are also of great scientific importance. This rock provides insight into the complex crystallization and mineralization processes that occur deep in the Earth's crust. In addition, pegmatites are often of economic importance, due to the presence of rare minerals, some of which can be economically exploited as sources of mineral raw materials, such as beryllium, lithium, or garnet.

Graphic texture

Finally we get to the mysterious cosmic writing in our granite from the Javorovy Mountain with pegmatite inclusions . The cosmic writing is actually a geological phenomenon is called graphic texture. Graphic texture is a special type of texture which occurs in granitic igneous rocks. 

Source: Own photo

Graphic granites are almost exclusive to granite pegmatite. The geologic term graphic texture originates from the Greek word "Graphos" or the Latin word "Graphus", which means "to write". Geologists used this term to describe this specific igneous rock textures as the texture pattern resembles ancient cuneiform or runic writings or inscriptions.

Graphic igneous texture is characterized by an intergrowth of two minerals usually quartz and alkali feldspar. The quartz mineral forms V-shaped inclusions within the feldspar mineral.
The interesting shape and intergrowth of both minerals occurs as a result of the presence of a hydrous fluid.

Sources:

https://geology.com/rocks/pegmatite.shtml
https://openeducationalberta.ca/practicalgeology/chapter/2-3-mineral-properties/
https://www.alexstrekeisen.it/english/pluto/graphic.php
https://geologybase.com/graphic-granite/