English version below
Dzieki temu Earthcache'owi zapoznasz się z dwoma strukturami skał metamorficznych zwanymi budinaż oraz augen. Te dwa pojęcia geologiczne mają swoje korzenie w językach obcych. Geologowie którzy po raz pierwszy zastosowali te pojęcia skojarzyli te struktury z kiełbasą i oczami.
Pytania:
1. Która struktura występuje częściej w kamieniu znajdujcym się na współrzędnych Earthcache, augen czy budinaż?
2. Co nam mówi częstotliwość występowania tych dwóch struktur o historii tej konkretnej skały? W której strefie tektonicznej skała przeszła proces metamorfozy?
3. Wykonaj zdjęcie w okolicy kamienia i wrzuć do logu. Wystarczy że na zdjęciu jest jakiś Twój obiekt.
Źródło: Własne zdjęcie
Zamek i Park Pszczyński należą na pewno do ciekawych atrakcji turystycznych Górnego Śląska. W Parku Pszczyńskim możemy też znaleźć intrygujący geologiczny okaz, który pozwoli nam zapoznać się z dwoma strukturami skalnymi występującymi w skałach metamorficznych. Czasem nazwy struktur skalnych mogą mieć dość zabawne i ciekawe nazwy. Tak jest właśnie tym przypadku. Dlatego nazwa tego Earthcachea jest dość specyficzna. Skała którą znajdziemy w parku pszczyńskim właśnie zawiera struktury nazywane "budinaż" i "augen". To słowa pochodzące z języków francuskiego i niemieckiego które utarły się w wielu językach w tym i w języku polskim jako fachowe geologiczne pojęcia. Jeśli je dosłownie przetłumaczyć to mamy po prostu: kiełbasę i oczy.
Budinaż - Kiełbasa
Termin "boudin" używany w języku angielskim i w wielu innych językach na świecie, oraz jego polski odpowiednik "budinaż" pochodzą od francuskiego słowa "boudin" co po prostu oznacza "kiełbasa". Termin ten opisuje wydłużone, owalne fragmenty lub struktury w skale, które powstają podczas metamorfizmu i deformacji skał. Budinaż występuje, gdy mocniejsza, bardziej odporna na odkształcenia warstwa lub materiał w skale ulegają rozciągnięciu pod wpływem nacisku i rozciągania skały. W rezultacie, ze względu na różnice w kolorach różnych minerałów skalnych możemy zaobserwować fragmenty skalne w kształcie kiełbasy lub parówki, które są otoczone mniej odporną matrycą. Czasem struktura budinaż składa się z całej serii owalnych fragmentów biegnących w jednym ciągu, które są raz grubsze raz węższe i tworzą nieprzerwany ciąg niczym parówki lub serdelki.
Źródło: Własne zdjęcie
Nazwa "boudin" od którego pochodzi polskie słowo "budinaż" została po raz pierwszy użyta przez belgijskiego geologa Maxa Lohesta w 1908 roku do opisania wyżej wspomnianych struktur które mogą przypominać kształtem właśnie kiełbasę. Lohest badając geologię Ardenów zaobserwował w tamtejszych skałach właśnie te ciekawe struktury, następnie opisał swoje obserwacje w publikacji. Od tamtego czasu termin ten jest szeroko stosowany w dziedzinie geologii strukturalnej.
Augen - Oczy
Termin "augen" pochodzi od niemieckiego słowa oznaczającego "oczy". Pojęcie to odnosi się do charakterystycznych owalnych ziaren mineralnych, porfiroklastów, które można obserwować w niektórych skałach metamorficznych, szczególnie w gnejsie. Struktury augen występują przede wszystkim w gnejsie którego charakteryzuje foliacja, czyli struktura gdzie na przemian występują jasne i ciemne paski mineralne. Czasem nawet gnejs zawierający sporo struktur augen, nazywany jest gnejsem augen.
Termin "augen" został po raz pierwszy użyty przez niemieckich geologów do opisania przypominającego oko kształtu ziaren mineralnych gnejsu. Te ziarna mineralne zwane przez geologów "augen" składają się zazwyczaj z bardziej odpornych na deformacje minerałów, takich jak skaleń lub kwarc. Są one otoczone zazwyczaj drobnoziarnistą matrycą.
Źródło: Własne zdjęcie
Struktury Augen są tworzone w procesie odkształcenia plastycznego gdy na skałę wpływają siły którą ją rozciągają w dwa przeciwległe kierunki i dodatkoweo równocześnie naciskają z góry i dołu. Właśnie pod wpływem tych sił warstwy minerałów bardziej odpornych są rozciągane, wydłużane i rolowane niczym ciasto urabiane przez kucharza. Struktury augen są ważnymi wskaźnikami deformacji i mogą dostarczyć informacji na temat historii deformacji, procesów tektonicznych.
Częstotliwość występowania budinażu i augen
W jednej skale metamorficznej mogą występować obie struktury jednocześnie. Obfitość jednej struktury nad drugą po prostu sugeruje który proces geologicznego był bardziej dominujący w historii skały i w jakiej strefie tektonicznej doszło do deformacji i metamorfozy skały.
Jeśli skała zawiera mniej budinażu, ale więcej struktury augen, sugeruje to, że skała poddana została naprężeniom ścinającym i znajdowała się w strefie ścinania. Siły rozciągające były mniej dominujące. Ścinanie obejmuje ruch mas skalnych wzdłuż płaszczyzny, co powoduje wydłużenie, rolowanie i rozdzielenie ziaren mineralnych na struktury w kształcie soczewki. Ten typ deformacji występuje zwykle w strefach ścinania lub strefach uskoków, gdzie skały są poddawane naprężeniom bocznym. W strefie ścinania płyty tektoniczne ścierają się ze sobą głęboko pod powierzchnią ziemii, nawet kilkadziesiąt kilometrów pod jej powierzchnią.
Źródło: Fossen, H. (2010) Structural Geology. Cambridge University Press, Cambridge oraz Wikimedia Commons
Natomiast większa obfitość budinażu a rzadsze występowanie struktury augen sugeruje historię deformacji charakteryzującą się tektoniką ekstensyjną, czyli po prostu rozciąganiem litosfery i struktur skalnych, która jest charakterystyczna dla stref dywergencji płyt tektonicznych. W strefach dywergencji płyty tektoniczne oddalają się od siebie a struktury skalne rozciągane są niczym plastelina lub guma do żucia.
Źródła:
https://pl.geologyscience.com/ska%C5%82y/Ska%C5%82y-metamorficzne/gnejs/
https://pl.geologyscience.com/ga%C5%82%C4%99zie-geologii/geologia-strukturalna/geologia-strukturalna/#Shear_zones
http://www.prokletije.pl/rejon_geologia.html
https://epodreczniki.open.agh.edu.pl/handbook/1284/module/1333/reader
https://pre-epodreczniki.open.agh.edu.pl/tiki-index.php?page=Granice+dywergentne
English version
With this Earthcache, you will become familiar with two structures of metamorphic rocks called boudin and augen. These two geological concepts have their roots in foreign languages. Geologists who first applied these concepts associated these structures with sausage and eyes.
Questions:
1. Which structure is more common in stone located at the Earthcache coordinates, augen or boudin structure?
2. What does the frequency of thee different structures tell us about the history of this particular rock? In which tectonic zone was the rock metamorphosed?
3. Take a photo near the stone and upload it to the log. It is enough that there is your object in the photo.
Source: Own photo
The Pszczyna Castle and the surrounding park are certainly among the interesting tourist attractions of Upper Silesia. In the Pszczyna Park, we can also find an interesting geological specimen that will allow us to get acquainted with two rock structures found in metamorphic rocks. Sometimes the names of rock structures can have quite funny and interesting names. This is exactly the case here. Therefore, the name of this Earthcache is quite specific. The rock that we can find in the Pszczyna park contains structures called "boudin" and "augen". These are words from French and German language, which have become common in many languages, including Polish, as professional geological terms. If we translate them literally, we simply have: sausage and eyes.
Boudin - Sausage
The term "boudin" used in English and in many other languages around the world come from the French word "boudin" which simply means "sausage". This term describes elongated, oval fragments or structures in the rock that are formed during the metamorphism and deformation of rocks. Boudins occur when a stronger, more deformation-resistant layer or material in a rock is stretched by the pressure applied on the rock. As a result, due to the differences in the colors of the different rock minerals, we can observe rock fragments in the shape of a sausages, which are surrounded by a less resistant matrix. Sometimes the structure of the boudin consists of a whole series of oval fragments running in one sequence, which are sometimes thicker and narrower and form an uninterrupted sequence like frankfurters, wieners or sausages.
Źródło: Własne zdjęcie
The name "boudin" or "budinage", was first used by the Belgian geologist Max Lohest in 1908 to describe the above-mentioned structures, which may resemble a sausage in their shape. Lohest, studying the geology of the Ardennes, observed these interesting structures in the rocks, and then described his observations in a publication. Since then, the term has been widely used in the field of structural geology.
Augen - Eyes
The term "augen" comes from the German word for "eyes". This geological concept refers to the characteristic oval mineral grains, porphyroclasts, that can be observed in some metamorphic rocks, particularly in gneiss. Augen structures are found especially in gneiss, which is characterized by foliation, structure where light and dark mineral stripes alternate.
The term "augen" was first used by German geologists to describe the eye-like shape of gneiss mineral grains. These mineral grains, called "augen" by geologists, are usually composed of more resistant to deformation, such as feldspar or quartz. They are usually surrounded by a fine-grained matrix.
Source: Own photo
Augen structures are created in the process of plastic deformation when the rock is affected by the forces that stretch it in two opposite directions and additionally press it simultaneously from above and below. It is under the influence of these forces that the layers of more resistant minerals are stretched and extended. Augen structures are important indicators of deformation and can provide information on the history of deformation, tectonic processes.
Frequency of occurrence of boudins and augen
Both structures can occur at the same time in one metamorphic rock. The abundance of one structure over another simply suggests which was the dominant type of deformation and what was the history of the rock.
If the rock contains less boudins, but more augen structures, it suggests that the rock was subjected to shear stress and was in the shear zone. The extensive forces were less dominant. Shear zone involves the movement of rock masses along a plane, which elongates and separates mineral grains into lens-shaped structures. This type of deformation usually occurs in shear zones or fault zones, where rocks are subjected to lateral stresses. In the shear zone, tectonic plates clash with each other deep below the earth's surface.
Sources: Fossen, H. (2010) Structural Geology. Cambridge University Press, Cambridge oraz Wikimedia Commons
On the other hand, the greater abundance of budins and the rarer occurrence of the augen structure suggest a history of deformation characterized by extensive tectonics, i.e. simply the stretching of the lithosphere and rock structures, which is characteristic of tectonic plate divergence zones. In divergence zones, tectonic plates move away from each other.
Sources:
https://pl.geologyscience.com/ska%C5%82y/Ska%C5%82y-metamorficzne/gnejs/
https://pl.geologyscience.com/ga%C5%82%C4%99zie-geologii/geologia-strukturalna/geologia-strukturalna/#Shear_zones
http://www.prokletije.pl/rejon_geologia.html
https://epodreczniki.open.agh.edu.pl/handbook/1284/module/1333/reader
https://pre-epodreczniki.open.agh.edu.pl/tiki-index.php?page=Granice+dywergentne