Deutsche Version unten

SZANUJ ZIELEŃ! Nie przekraczaj barierki oddzielającą chodnik od pomnika. Earthcache został zaprojektowany w taki sposób, aby objekt  można było spokojnie obserwować z odległości 2 metrów, ewentualnie pomocny może być smartphone lub aparat fotograficzny z dobrym zoomem.

Ten Earthcache pozwoli Tobie poznać bliżej dwa główne rodzaje ziaren w skałach metamorficznych. Twoim zadaniem będzie dokonanie obserwacji na miejscu, zidentyfikowanie odpowiedniego rodzaju ziarna oraz odpowiedzenie na pytania.

Pytania:

1. Który rodzaj dużych ziaren kryształów skał metamorficznych możemy zaobserwować na płycie pomnika Corony Schröter?
2. Jaki wniosek odnośnie procesu metamorfozy możemy wyciągnąć na podstawie naszych obserwacji?
3. Zrób zdjęcie na miejscu Earthcache, wystarczy, że widać jakiś Twój objekt na zdjęciu. Wrzuć zdjęcie do logu.

Źródła: www.gubin.com.pl, https://gubin.naszemiasto.pl/

Gubin jest jednym z najstarszych miast Dolnych Łużyc. Posiada prawie 800-letnią, ciekawą historią. Od XIV wieku aż po koniec Drugiej Wojny Światowej miasto nad Nysą przeżywało swój dynamiczny rozwój. Pod koniec II wojny światowej centrum Gubina zostało niemal całkowicie zniszczone, a umowa poczdamska spowodowała podział tego miasta na dwie części.

Mimo burzliwej historii XX wieku i wielkich zniszczeń zadanych przez Drugą Wojnę Światową, Gubin może się dziś poszczycić zielonym centrum i idyllicznymi miejscami a ciekawostki historyczne powodują iż jest to miasto warte zwiedzenia.

Źródła: a) Anton Graf, Portret Corony Schröter - domena publiczna b) własne zdjęcie pomnika.

Na koordynatach Earthcachea właśnie odkryjemy jedną taką ciekawostkę historyczną. Dowiemy się o ciekawej postaci historycznej związanej z Gubinem, której w tym miejscu został postawiony pomnik. Chodzi o muzę samego wybitnego Wolfganga Goethego, Coronę Schröter. Urodziła się 14 stycznia 1751 roku w Gubinie. Wtedy to miasto leżało w granicach Saksonii rządzonej przez Sasów. W tym czasie na tronie Rzeczpospolitej Obojga Narodów zasiadał właśnie saski król elekcyjny August III. I może właśnie to saskie połączenie spowodowało że gdy Corona Schröter była dzieckiem, jej rodzina przeniosła się do Warszawy. Co ciekawe tam Corona nauczyła się języka polskiego. Już jako dziecko wykazywała zdolności muzyczne i aktorskie. Rodzina po kilku latach pobytu w Warszawie przenosiosła się do Lipska. 15-letnia Corona zaczyna odnosić swoje pierwsze triumfy jako śpiewaczka - sopranistka. I właśnie w Lipsku poznał ją Johann Wolfgang Goethe.

Ciekawa postać historyczna jaką była Corona Schröter została upamiętniona pomnikiem, i właśnie płyta kamienna z tego pomnika będzie przedmiotem naszej obserwacji geologicznej.

Płyta pamiątkowa Corony Schröter została wykonana z bardzo ciekawej skały metamorficznej. Od razu w oko wpadają wielkie ziarna kryształów widoczne na całej powierzchni płyty.

Skała metamorficzna - skała przeobrażona

Przypomnijmy sobie najpierw podstawowe fakty odnośnie skał metamorficznych, czyli skał przeobrażonych. Głównym procesem przyczyniającym się do powstawania tego rodzaju skał jest metamorfizm.

Metamorfizm jest to zespół procesów prowadzących do zmian strukturalnych, teksturalnych, składu mineralnego i chemicznego pod wpływem:

1) podwyższonej temperatury - powyżej 200 stopni Celcjusza
2) podwyższonego ciśnienia - powyżej dwóch kilobarów
3) chemicznie aktywnych płynów lub gazów.

Przeobrażeniom metamorficznym ulegają wszystkie rodzaje skał: magmowe, osadowe i metamorficzne (wcześniej słabiej przeobrażone). Skala przeobrażeń jest zróżnicowana. Skały które ulegają metamorfozie zwiemy protolitami. 

Źródło: https://epodreczniki.open.agh.edu.pl/handbook/1284/module/1344/reader

To jak wygląda neolit w efekcie końcowym zależny oczywiście od tego jaką skałą jest protolit. Duże znaczenie na wygląd neolitu mają również procesy i na tym chcemy się tutaj dalej skoncentrować. Należy zaznaczyć iż trzy wyżej wspomniaje procesy metamorfizmu mogą występować równocześnie, w różnych kombinacjach lub też pojedyczno. W zależności od intensywności tych procesów i tego czy występują osobno czy też w połączeniu z innymi, efektem jest powstawanie dość różnorodnych rodzajów skał metamorficznych.

Rozpoznanie skał metamorficznych i ich rozróżnienie od skał osadowych czy też skał magmowych lub plutonicznych wymaga przyswojenia wielu różnych podstawowych cech. Ten Earthcache ma na celu przybliżenie Wam wybranych cech skał metamorficznych. Dzięki temu w przyszłości łatwiej będziecie mogli zidentyfikować ten rodzaj skały i ich intrygującą przeszłość.

Blasty - porfiroblasty i poikiloblasty

Zapoznajmy się najpierw z pojęciem "blast". Blast to po prostu skrót od krystaloblast. Termin ten używany jest do opisania minerałów skał metamorficznych. Nazwa pochodzi od blastezy, czyli procesu krystalizacji minerałów na skutek procesów metamorficznych.

Pojęcie "blast" używane jest przy określeniu tekstury skały metamorficznej. Tych rodzajów tekstur jest więcej. Są jednak dwie szczególne tekstury charakteryzujące się drobnoziarnistą macierzą skały oraz wyraźnie wyróżniającymi się dużymi kryształami - blastami. Chodzi o pojęcia tekstura porfiroblastyczna oraz tekstura poikiloblastyczna.

Ilustracja poniżej pokazuje w przybliżeniu jak wyglądają te dwie tekstury.

Źródło: Okrusch, M., Frimmel, H.E. (2020). Metamorphic Rocks. In: Mineralogy. Springer Textbooks in Earth Sciences, Geography and Environment. Springer

Porfiroblasty versus poikiloblasty

Skałę metamorficzną, która ma wiele porfiroblastów, opisuje się jako mającą porfiroblastyczną teksturę. Porfiroblasty to duże, zazwyczaj dobrze uformowane ziarna mineralne, które rosną w drobnoziarnistej matrycy składającej się z innych minerałów. Porfiroblasty mają zazwyczaj jednolity skład mineralny, nie zawierają znaczących odbarwień czy też inkluzji.

Natomiast skałę metamorficzną, która ma wiele poikiloblastów, opisuje się jako mającą poikiloblastyczną teksturę. Poikiloblasty to specyficzny typ ogromnego ziarna mineralnego. Minerały te charakteryzują się dużymi, często nieregularnymi kształtami mającymi tendencję do otaczania i wchłaniania innych, mniejszych ziaren minerałów. Ich skład mineralny, kształt i struktura są nieregularne. Po dokładnej obserwacji we wewnątrzu ogromnego kryształu możmy zaobserwować mniejsze inkluzje innych typów kryształów. Te mniejsze inkluzje to wchłonięte kryształy, które mają zazwyczaj inny kolor od samego poikiloblastu.

Zarówno porfiroblasty, jak i poikiloblasty powstają w procesie metamorfizmu wysokiego stopnia, pod wpływem wysokiego ciśnienia i wysokiej temperatury. Istnieje jednak różnica. Porfiroblasty powstają w bardziej stałych warunkach. Z drugiej strony wzrost poikiloblastów wskazuje na zmieniające się warunki w trakcie procesu metamorfizmu. Podczas wzrostu poikiloblastów zachodzą zmiany warunków, na przykład dochodzi do nagłej zmiany ciśnienia, temperatury czy też napływu lub ubytku w występowaniu chemicznie aktywnych płynów. W tym przypadku jeden rodzaj minerału może mieć tendencję do przyspieszania wzrostu, a inne rodzaje minerału mogą po prostu zahamować swój wzrost. W takiej sytuacji dochodzi do otaczania innych minerałów przez minerał który nadal rośnie.

Źródła:

https://gubin.naszemiasto.pl/
https://epodreczniki.open.agh.edu.pl/handbook/1284/module/1344/reader
https://www.lkouniv.ac.in/site/writereaddata/siteContent/202003291612341936manoj_yadav_Metamorphic_structures_and_textures.pdf
https://gelogia.com/metamorphic-texture/

Deutsche Version

Bitte die grüne Fläche nicht betreten! Überschreite bitte nicht die Absperrung zwischen Gehweg und Denkmal. Der Earthcache wurde so konzipiert, dass das Objekt aus einer Entfernung von 2 Metern in Ruhe beobachtet werden kann. Alternativ kann ein Smartphone oder eine Kamera mit gutem Zoom hilfreich sein.

Mit diesem Earthcache erfahren wir mehr über die beiden Hauptarten von Körnern in metamorphen Gesteinen. Eure Aufgabe besteht darin, vor Ort Beobachtungen zu machen, die entsprechende Körnung zu bestimmen und Fragen zu beantworten.

Fragen:

1. Welche Art großer Körner metamorpher Gesteinskristalle können wir auf der Platte des Corona-Schröter-Denkmals beobachten?
2. Welche Schlussfolgerungen können wir aus unseren Beobachtungen über den Metamorphoseprozess ziehen?
3. Mache bitte ein Foto an den Koordinaten. Es reicht aus, wenn ein Objekt von Dir auf dem Foto zu sehen ist. Hänge das Foto an das Log an.

Quelle: www.gubin.com.pl, https://gubin.naszemiasto.pl/

Gubin ist eine der ältesten Städte der Niederlausitz und es hat eine fast 800-jährige, interessante Geschichte. Vom 14. Jahrhundert bis zum Ende des Zweiten Weltkriegs erlebte die Stadt an der Neiße eine dynamische Entwicklung. Nach dem Zweiten Weltkrieg war das Zentrum Gubins fast vollständig zerstört, und das Potsdamer Abkommen führte zur Teilung der Stadt in zwei Teile.

Trotz der turbulenten Geschichte des 20. Jahrhunderts und der großen Zerstörungen des Zweiten Weltkriegs kann Gubin heute mit einem grünen Zentrum und idyllischen Plätzen aufwarten. Historische Sehenswürdigkeiten machen Gubin zu einer sehenswerten Stadt.

Quellen: a) Anton Graf, Portret Corony Schröter - Public Domain b) Eigene Foto

Bei den Earthcachea-Koordinaten entdecken wir eine solche historische Kuriosität. Wir erfahren etwas über eine interessante historische Persönlichkeit, die mit Gubin in Verbindung steht und der an diesem Ort ein Denkmal errichtet wurde. Es handelt sich um die Muse des bedeutenden Wolfgang Goethe, Corona Schröter. Sie wurde am 14. Januar 1751 in Gubin geboren. Damals lag die Stadt innerhalb der Grenzen des von den Sachsen regierten Sachsen. Zu dieser Zeit saß der sächsische Wahlkönig August III. auf dem Thron der polnisch-litauischen Monarchie. Und vielleicht war es diese sächsische Verbindung, die Corona Schröters Familie dazu veranlasste, nach Warschau zu ziehen, als sie noch ein Kind war. Interessanterweise lernte Corona dort Polnisch. Als Kind zeigte sie musikalisches und schauspielerisches Talent. Nach einigen Jahren in Warschau zog die Familie nach Leipzig. Die 15-jährige Corona feierte ihre ersten Erfolge als Sopranistin. Und in Leipzig lernte Johann Wolfgang Goethe sie kennen. Der interessanten historischen Figur Corona Schröter wurde ein Denkmal gewidmet, dessen Steinplatte Gegenstand unserer geologischen Betrachtung sein wird.

Die Gedenkplatte für Corona Schröter besteht aus einem sehr interessanten metamorphen Gestein. Die großen Kristallkörner, die auf der gesamten Oberfläche der Platte sichtbar sind, fallen sofort ins Auge.

Metamorphes Gestein

Erinnern wir uns zunächst an die Grundlagen metamorpher Gesteine. Der wichtigste Prozess, der zur Entstehung dieser Gesteinsart beiträgt, ist die Metamorphose.

Metamorphose ist eine Reihe von Prozessen, die zu Veränderungen der Struktur, Textur, Mineral- und chemischen Zusammensetzung unter dem Einfluss von:

1) erhöhter Temperatur – über 200 Grad Celsius
2) erhöhtem Druck – über zwei Kilobar
3) chemisch aktiven Flüssigkeiten oder Gasen führen.

Alle Gesteinsarten unterliegen metamorphen Umwandlungen: magmatische, sedimentäre und metamorphe (zuvor weniger metamorphe) Gesteine. Das Ausmaß der Transformationen ist vielfältig. Gesteine, die eine Metamorphose durchlaufen, werden als Protolithen bezeichnet.

Quelle: https://epodreczniki.open.agh.edu.pl/handbook/1284/module/1344/reader

Das endgültige Aussehen des Neolithen hängt natürlich von der Gesteinsart des Protolithen ab. Auch andere Prozesse haben einen erheblichen Einfluss auf das Aussehen des Neolithen, und darauf möchten wir uns hier konzentrieren. Es ist zu beachten, dass die drei oben genannten metamorphen Prozesse gleichzeitig, in verschiedenen Kombinationen oder einzeln auftreten können. Je nach Intensität dieser Prozesse und ob sie einzeln oder in Kombination mit anderen auftreten, entstehen sehr unterschiedliche Arten metamorpher Gesteine.

Das Erkennen metamorpher Gesteine ​​und ihre Unterscheidung von Sedimentgesteinen, magmatischen oder plutonischen Gesteinen erfordert das Erlernen vieler grundlegender Merkmale. Dieser Earthcache möchte euch ausgewählte Merkmale metamorpher Gesteine ​​vorstellen. Dank dieser Informationen können Sie diese Gesteinsart und ihre faszinierende Vergangenheit in Zukunft leichter identifizieren.

Blasten – Porphyroblasten und Poikiloblasten

Befassen wir uns zunächst mit dem Begriff „Blast“. Blast ist die Abkürzung für Kristalloblast. Dieser Begriff beschreibt die Minerale metamorpher Gesteine. Der Name leitet sich von der Blastese ab, dem Prozess der Kristallisation von Mineralen infolge metamorpher Prozesse.

Der Begriff „Blast“ beschreibt die Textur metamorpher Gesteine. Es gibt noch weitere Texturen dieser Art. Zwei spezifische Texturen zeichnen sich durch eine feinkörnige Gesteinsmatrix und deutlich erkennbare große Kristalle aus – Blasten. Diese beiden Texturen werden als porphyroblastische und poikiloblastische Textur bezeichnet.

Die folgende Abbildung zeigt, wie diese beiden Texturen ungefähr aussehen.

Quelle: Okrusch, M., Frimmel, H.E. (2020). Metamorphic Rocks. In: Mineralogy. Springer Textbooks in Earth Sciences, Geography and Environment. Springer

Porfiroblasty versus poikiloblasty

Metamorphes Gestein mit vielen Porphyroblasten wird als porphyroblastisches Gefüge beschrieben. Porphyroblasten sind große, meist wohlgeformte Mineralkörner, die in einer feinkörnigen Matrix aus anderen Mineralen wachsen. Porphyroblasten weisen üblicherweise eine einheitliche Mineralzusammensetzung ohne nennenswerte Verfärbungen oder Einschlüsse auf.

Metamorphes Gestein mit vielen Poikiloblasten wird als poikiloblastisches Gefüge beschrieben. Poikiloblasten sind eine spezielle Art von riesigen Mineralkörnern. Diese Minerale zeichnen sich durch große, oft unregelmäßige Formen aus, die dazu neigen, andere, kleinere Mineralkörner zu umgeben und zu verschließen. Ihre Mineralzusammensetzung, Form und Struktur sind unregelmäßig. Bei genauer Betrachtung lassen sich in einem riesigen Kristall kleinere Einschlüsse anderer Kristallarten erkennen. Diese kleineren Einschlüsse sind umschlossene Kristalle, die meist eine andere Farbe als der Poikiloblast selbst haben.

Sowohl Porphyroblasten als auch Poikiloblasten entstehen durch hochgradige Metamorphose unter dem Einfluss von hohem Druck und hohen Temperaturen. Es gibt jedoch einen Unterschied. Porphyroblasten bilden sich unter konstanteren Bedingungen. Das Wachstum von Poikiloblasten hingegen deutet auf veränderte Bedingungen während des Metamorphoseprozesses hin. Während des Wachstums von Poikiloblasten treten veränderte Bedingungen auf, beispielsweise plötzliche Druck- oder Temperaturänderungen oder der Zufluss bzw. Verlust chemisch aktiver Fluide. In diesem Fall kann ein Mineraltyp sein Wachstum beschleunigen, während ein anderer Mineraltyp sein Wachstum lediglich verlangsamen kann. In einer solchen Situation sind andere Minerale von dem noch wachsenden Mineral umgeben.

Quellen:

https://gubin.naszemiasto.pl/
https://epodreczniki.open.agh.edu.pl/handbook/1284/module/1344/reader
https://www.lkouniv.ac.in/site/writereaddata/siteContent/202003291612341936manoj_yadav_Metamorphic_structures_and_textures.pdf
https://gelogia.com/metamorphic-texture/