SCHRONY TECHNICZNE:
Kompleks schronów w Jeleniu to bliźniaczy obiekt względem bunkrów w Konewce. Oba zbudowane zostały przez hitlerowską Organizację Todt w 1940 i wchodziły w skład Stanowiska dowodzenia „Obszar Środek“ („Anlage Mitte“). Ich budowa była następstwem utworzenia w końcu 1939r. w Spale siedziby ważnego niemieckiego ośrodka dowodzenia Ober-Ost. Głównymi obiektami tych kompleksów miały być potężne schrony kolejowe, mogące pomieścić całe składy pociągów sztabowych, których kilkanaście Niemcy wykorzystywali od początku wojny jako ruchome ośrodki dowodzenia dla sztabów wojskowych, a także dla najwyższych dostojników III Rzeszy z Hitlerem na czele.
Obok zbudowano mniejsze schrony zaplecza technicznego mieszczące agregaty prądotwórcze, kotłownie i wentylatory tłoczące podziemnymi kanałami ogrzane i filtrowane powietrze do wnętrza schronu kolejowego. Inne schrony mieściły studnię, hydrofornię i zbiorniki wody. Kwatery wyposażono w instalacje wodociągowe, kanalizacyjne i odwodnieniowe z osadnikami i odstojnikami ścieków oraz zbiorniki paliwa do generatorów. Wg źródeł niemieckich do budowy kompleksów w Jeleniu i Konewce zużyto 75 100 m3 betonu.
Mimo szeroko zakrojonych prac i wielkich nakładów poniesionych na budowę gigantycznych schronów kwatery „Anlage Mitte” Niemcy nie wykorzystali tego ośrodka dowodzenia ani w trakcie przygotowań, ani też w czasie wojny ze Związkiem Radzieckim. Relacje świadków mówią o kilku wizytach pociągów specjalnych w Spale i Konewce.
W połowie 1944r. wobec zagrożenia alianckimi nalotami, schrony w Jeleniu i Konewce posłużyły jako magazyny i zakłady remontowe odzyskujące części z uszkodzonych silników lotniczych należące do tomaszowskiej filii firmy Daimler-Benz Flugmotorenwerke. Zatrudniano tam wówczas jeńców rosyjskich i robotników przymusowych z Tomaszowa i okolicznych miejscowości.
W latach 50-tych schrony w Konewce i Jeleniu wykorzystywano jako magazyny „Centrali Rybnej”. Około 1954r. zdemontowano również dwie pary pancernych wrót do schronu, zastępując je drewnianymi drzwiami. Od lat siedemdziesiątych do końca wieku schronami w Konewce dysponowało wojsko. Magazyn „Centrali Rybnej” w Jeleniu zlikwidowano w 1990r.
Od tamtej pory po dziś dzień schrony w Jeleniu pozostają niezagospodarowane, w przeciwieństwie do Konewki, gdzie utworzono trasę turystyczną GC5CDVT.
W 2021 roku kompleks bunkrów w Jeleniu został wpisany do Wojewódzkiego Rejestru Zabytków.
2025
SCHRON KOLEJOWY:
Wspominany schron kolejowy znajdziecie w pobliżu dzięki skrytce GCARKWV.
SKRYTKA:
Na trasie od parkingu do skrytki obejrzyj opisywane schrony - mimo upływu lat wciąż robią wrażenie. Pojemnik znajdziesz przy ostatnim z budynków. Spacerując po okolicy patrz pod nogi! Kompleks schronów to nie tylko to co widać nad ziemią.